De tijd was nu rijp voor een regeling

Het ruilen van één Israëlische militair voor 1.027 Palestijnse gevangenen werd mogelijk doordat zowel de regering-Netanyahu als Hamas er profijt van kan hebben.

The border gate (R) closes as Palestinian prisoners enter Gaza via the Rafah crossing from Egypt October 18, 2011. Israeli soldier Gilad Shalit returned home to a national outpouring of joy on Tuesday after five years in captivity as hundreds of Palestinian prisoners exchanged for him were greeted with kisses from Hamas leaders in the Gaza Strip. REUTERS/Andrew Winning (GAZA - Tags: POLITICS CIVIL UNREST TPX IMAGES OF THE DAY) REUTERS

De Israëlische premier Netanyahu wil graag herinnerd worden als de bevrijder van Gilad Shalit, de Israëlische militair die vanaf zijn negentiende ruim vijf jaar door de Palestijnse fundamentalistische beweging Hamas werd vastgehouden in de Gazastrook. Hij twitterde vorige week tot driemaal toe dat „het leiderschap vergt” om zulke moeilijke beslissingen te nemen.

Netanyahu besloot vorige week in twee fasen 1.027 gedetineerde Palestijnen te laten gaan in ruil voor Shalit. Officieel luidt de Israëlische verklaring voor de timing van dit akkoord dat er door de onrust in de regio geen betere deal uit te slepen is.

Dit is geen gekke gedachte, maar feit blijft dat het akkoord Netanyahu bijzonder goed uitkomt. Zijn ambtstermijn is al over de helft, en Netanyahu heeft nagenoeg geen wapenfeiten op zijn naam staan. Internationaal raakt Israël steeds verder geïsoleerd. En er is onvrede in het land.

Na de massale straatprotesten in de zomer over de hoge huur- en voedselprijzen wordt de Israëlische premier nu geplaagd door stakingen in ziekenhuizen, universiteiten en openbaar vervoer. Eind deze maand staat weer een groot protest gepland, gevolgd door een algemene staking.

De Israëlische middenklasse mag de sociaal-economische politiek van de regering weinig waarderen, met het vrijkopen van Shalit maakt de premier een hoop goed. Volgens peilingen steunt tweederde van de Israëliërs de deal. Het lot van de militair gaat iedereen aan het hart.

Toch is er ook kritiek. Van nabestaanden van slachtoffers van Palestijnse terreuracties bijvoorbeeld. Zij willen dat diegenen die verantwoordelijk zijn voor de dood van hun familieleden hun straf uitzitten. Sommige ultraorthodoxe rabbi’s en extreem-rechtse politici vinden dat Israël niet mag buigen voor terreur. Anderen vrezen dat de vrijlating van veroordeelde Palestijnen nieuw geweld en ontvoeringen zal uitlokken.

De gevangenenruil verslechtert de veiligheidssituatie, zei het hoofd van de Israëlische veiligheidsdienst, Yoram Cohen. „De ervaring leert dat zo’n 60 procent van de vrijgelatenen vervalt in kwade praktijken, in terreur.”

Maar, zei Cohen – die instemt met de deal – ter nuancering: er zijn zo’n 20.000 leden van Al-Qassam (de militaire tak van Hamas) in de Gazastrook. „Als daar nog eens 200 bijkomen, staat de wereld niet op zijn kop.” Cohen weet dat als Hamas geen geweld wil, er geen geweld komt.

Bovendien heeft Israël in de onderhandelingen met Hamas enkele garanties gekregen. Anders dan Hamas steeds eiste, blijven de belangrijkste Palestijnse kopstukken vastzitten. En de meest omstreden gevangenen worden na hun vrijlating direct naar het buitenland of naar de Gazastrook verbannen. Deze deal is op dit moment het beste wat Israël kan krijgen, zegt Netanyahu.

Ook Hamas presenteert het akkoord als een zege. De beweging benadrukt dat er 276 gevangen vrijkomen die zijn veroordeeld tot levenslang, onder andere voor aanslagen waarbij tientallen Israëliërs om het leven zijn gekomen. Bovendien heeft Hamas bovenop de oude eis van duizend Palestijnse gevangenen nog eens 27 vrouwelijke gedetineerden weten los te krijgen.

Ook voor Hamas komt het akkoord als geroepen. Hamas’ populariteit in de Gazastrook, waar het de macht heeft, is tanende. Mede door het initiatief vorige maand van Hamas’ rivaal Fatah, die op de bezette Westelijke Jordaanoever regeert: de Palestijnse president en Fatah-leider Mahmoud Abbas vroeg de Verenigde Naties om lidmaatschap van Palestina als onafhankelijke staat.

Maar Hamas gaat daar nu royaal overheen. Want, zullen veel Palestijnen denken, beter duizend vrijgelaten gevangenen van vlees en bloed dan een virtuele Palestijnse staat. Abbas mag vandaag een aantal vrijgelaten gevangen verwelkomen in Ramallah, maar Hamas strijkt met de eer.

Hamas heeft ook andere, regionale redenen om nu met Israël tot een akkoord te komen. Hamas wil de banden met Egypte aanhalen omdat de beweging door de onrust in Syrië vreest zijn hoofdkantoor in Damascus te verliezen. Onlangs opende Hamas al een bijkantoor in Kaïro.

Egypte krijgt daar wat voor terug. Want het militaire bewind in Egypte kan de wereld laten zien dat het nog invloed heeft in de regio.

Drie winnaars dus – Shalit, de Palestijnse gevangenen en hun families buiten beschouwing gelaten. De euforie zal echter van korte duur zijn. Shalit zal in Israël nog wel even het nieuws beheersen, maar dan wordt Netanyahu weer geconfronteerd met de sociale onrust. De huizenmarkt, de crisis in de zorg – het zijn urgente problemen en ze zijn nog lang niet opgelost.

En het conflict met de Palestijnen blijft. Vredesonderhandelingen zijn door het akkoord over de ruil geen stap dichterbij gekomen. Netanyahu stelt zich misschien nog wel harder op, om de sympathie van Israëlische extremisten terug te winnen. Toeval of niet, vorige week werd bekend dat Israël duizenden nieuwe woningen gaat bouwen in een nederzetting in Oost-Jeruzalem.

Hamas zal weer aan glans verliezen als de Israëlische blokkade van de Gazastrook niet wordt versoepeld en de beroerde economische omstandigheden evenmin verbeteren. Abbas staat weer in de schijnwerpers als de Verenigde Naties straks gaan stemmen over het Palestijnse lidmaatschap.

Intussen blijven er nog duizenden Palestijnen in Israëlische gevangenissen vastzitten.