De fundamentalisten gaan in 'Tunistan' winnen

Voorstanders van een seculiere staat krijgen het steeds moeilijker in Tunesië.

Verwacht wordt dat fundamentalisten zondag de verkiezingen zullen winnen.

Tunisian youths look on October 17, 2011 at a wall covered with posters of candidates in the Tunis suburb of Ariana ahead of the October 23 election. Tunisia, which launched the "Arab Spring" when its outraged citizens ousted a seemingly entrenched dictator in January, again takes the lead with a historic vote on October 23 for the drafters of a new constitution. Despite the high stakes, however, voter interest is low in a complex electoral landscape: some 7.3 million potential balloters will elect 217 members of an assembly that will write the country's new founding law, from more than 10,000 candidates. AFP PHOTO / FETHI BELAID AFP

Het huis van Mohamed Talbi is makkelijk te vinden: op de witte muur eromheen staat in grote zwarte letters ‘Het huis van Satan’ geschreven. „Ik heb het al twee keer laten overschilderen, maar ze kwamen terug”, zegt de 90-jarige islamoloog. „Nu zit er maar één laag verf over zodat de leus nog een beetje te zien is. Blijkbaar zijn ze daarmee tevreden.”

De salafisten, radicale moslims, hebben een prijs op Talbi’s hoofd gezet nadat hij in juni op de radiozender Shems FM iets oneerbiedigs had gezegd over Aisha, vrouw van de profeet Mohammed, en dat Mekka en Medina tijdens het leven van de profeet vergeven waren van de hoeren. Het was lang niet het belangrijkste van zijn betoog, maar het was wel wat de salafisten onthielden. Talbi werd tot afvallige verklaard – op Facebook.

„Wat kunnen ze mij nog”, vraagt Talbi. „Ik ben 90 jaar oud. Een mes op de keel is in ieder geval sneller dan kanker.” Hij is wel naar de politie gegaan, „maar met dat soort zaken houden wij ons niet bezig”, zeiden ze daar.

De fundamentalistisch-islamitische partij Ennahda stevent op een overwinning in de verkiezingen van aanstaande zondag voor de Grondwetgevende Vergadering, die de voorwaarden voor een democratisch bestuur moet formuleren. En juist nu is Talbi meer dan ooit overtuigd van de noodzaak van een seculiere staat in Tunesië. „Een volkomen seculiere staat. De shari’a [islamitisch recht] moet in zijn geheel afgeschaft worden. Het woord shari’a komt in de Koran niet voor. Het is een uitvinding van mensen, en islam mét de shari’a kan totaal niet samengaan met de democratie.”

Dat kan doen vermoeden dat Talbi een atheïst is. Niets is minder waar: Talbi is een devoot moslim. „Ze zijn bang van mij juist omdat ik een van hen ben”, zegt hij. „Veel mensen in Tunesië die voor het secularisme opkomen, zijn inderdaad atheïsten. Daardoor is het secularisme in de hoofden van veel Tunesiërs geassocieerd geraakt met atheïsme. De fundamentalisten zijn niet bang voor de atheïsten; die maken het hun juist makkelijker.”

Het is vrijdag, de dag die door de salafisten is uitgeroepen tot een dag van woede tegen Nessma TV, dat tien dagen geleden de animatiefilm Persepolis van Marjane Satrapi heeft uitgezonden. In Persepolis komt een scène voor waarin God wordt afgebeeld. Dat mag niet van de islam.

Uren later zal een betoging van duizenden boze salafisten uitmonden in een aanval op het huis van Nessma-directeur Nabil Karoui. De politie kan nog net verhinderen dat het huis in brand vliegt. Tijdens de betoging wordt geroepen om een islamitische staat.

De Persepolis-controverse is het laatste in een reeks incidenten. In februari vielen salafisten de rosse buurt van Tunis aan. (Tunesië is het enige Arabische land waar prostitutie legaal is.) In juni werd een bioscoop in Tunis belaagd toen daar de film Ni Allah Ni Maître (Noch God noch Meester) van Nadi al-Fani werd uitgezonden, een documentaire over het secularisme in Tunesië.

Begin deze maand waren er relletjes aan de universiteit van Sousse nadat een meisje in niqaab (gezichtssluier) de toegang was geweigerd. Volgens het ministerie van Religieuze Zaken zijn sinds de revolutie die in januari sterke man Zine al-Abidine Ben Ali ten val bracht al 900 moskeeën overgenomen door salafisten.

Dit alles speelt zich af tegen de achtergrond van de eerste vrije verkiezingen in Tunesië op zondag. Volgens de peilingen maakt Ennahda kans op 22 tot 30 procent van de stemmen. Officieel spreekt Ennahda geruststellende taal. De vrouwenrechten – de Tunesische vrouw heeft een benijdenswaardige positie in vergelijking met andere landen – zijn gegarandeerd, zegt partijleider Rached Ghannouchi, en er zijn geen plannen om alcohol te verbieden.

Maar veel Tunesiërs verwijten Ennahda dat het met gespleten tong spreekt. „De salafisten zijn marionetten in de handen van Ennahda en Ghannouchi is de poppenmeester”, zegt Salwa Ben Sbaa, die meeloopt in een betoging van zo’n 2.000 mensen in Tunis op zondag. Hier roepen de mensen juist om een seculiere staat.

Veel waarnemers merken op dat Ennahda zich wel distantieert van de salafisten, maar niet van hun eisen. „Wanneer er incidenten zijn, veroordeelt Ghannouchi altijd het geweld, maar hij zegt er telkens bij dat er grenzen zijn aan de vrijheid van meningsuiting”, zegt Hamadi Redissi, hoogleraar politieke wetenschappen aan de universiteit van Tunis.

Redissi is een van de atheïsten over wie Talbi het heeft. In januari was hij nog optimistisch over de politieke islam in Tunesië. „Het doembeeld van een Tunesië dat onder de voet wordt gelopen door fundamentalisten is onzin.”, zei hij toen. Vandaag slaat Redissi een andere toon aan. „Wanneer mijn zoon mij nu belt uit het buitenland zegt hij altijd: ‘En papa, hoe gaat het in Tunistan?’”

Wat hij nog het meest vreest, is een halfslachtige Ennahda-zege. „Als Ennahda wint maar niet genoeg stemmen heeft om zijn programma door te duwen in de Wetgevende Vergadering, dan bestaat het gevaar dat het alsnog zijn gelijk probeert te halen door de straat te mobiliseren.”

Hij waarschuwt ook voor wat hij een „München van de geest” noemt. „Dat meer dan honderd advocaten een klacht hebben ingediend tegen de eigenaar van Nessma TV, dat het parket een onderzoek heeft ingesteld wegens godslastering, dat Karoui zich verontschuldigd heeft: het wijst er allemaal op dat wij de vrijheid van meningsuiting in Tunesië nu al aan het opgeven zijn.”

Talbi geeft hem gelijk. „Karoui had zich nooit mogen verontschuldigen. Wat ik altijd aan de salafisten probeer uit te leggen, is dat een seculiere staat ook voor hen de best mogelijke garantie is om vrij hun godsdienst te kunnen beleven. Ze moeten beter naar de Koran luisteren. Die zegt letterlijk: bemoei u niet met andermans zaken.”