Bescheiden rol VS in jacht op Kony

Nieuwsanalyse

Amerikaanse militairen gaan helpen in de jacht op de Oegandese rebel Joseph Kony. Maar eigenlijk is Kony al geen groot probleem meer.

De Amerikaanse militaire hulp bij het opsporen en uitschakelen van het moorddadige Verzetsleger van de Heer, komt op een moment dat de rebellengroep van de gevreesde Joseph Kony nog maar een relatief klein probleem is in de centraal Afrikaanse regio. Kony heeft naar schatting niet meer dan enkele honderden strijders. Die zijn geen politieke bedreiging meer voor de stabiliteit in het gebied.

In Oeganda, van waar de 100 Amerikaanse militaire adviseurs zullen opereren, voert het Verzetsleger van de Heer (LRA) zelfs al jaren geen aanvallen meer uit. De groep zwerft door Congo, de Centraal Afrikaanse Republiek en Zuid-Soedan en terroriseert de bevolking. Het vormt vooral een veiligheidsprobleem, waarop de nationale legers in het gebied geen passend antwoord hebben.

De echt grote problemen in de regio liggen nu elders: in Somalië, waar het Keniaanse leger zaterdag een operatie is begonnen tegen de fundamentalistische militie Al-Shabaab, en in Soedan, waar het geweld na de afscheiding van Zuid-Soedan is opgelaaid in de regio’s Zuid-Kordovan en Blue Nile. In Congo zijn andere gewapende groepen een groter probleem dan het LRA.

De meeste Amerikaanse militairen die naar Oeganda vertrekken zijn (gewapende) commando’s. Maar zowel Oeganda als de VS benadrukt dat zij alleen een ondersteunende rol zullen spelen. „Ik zou niet accepteren dat buitenlandse troepen voor ons komen vechten”, zei de Oegandese president Museveni zondag. De Amerikaanse zaakgelastigde in Kampala zei gisteren dat de Amerikanen geen leidende rol gaan spelen en ook geen gevechtsrol.

President Obama kondigde de operatie vrijdag aan in een brief aan het Congres. „Meer dan twee decennia heeft het Verzetsleger van de Heer tienduizenden mannen, vrouwen en kinderen vermoord, verkracht en ontvoerd”, aldus de brief.

Al eerder hebben de VS hulp verleend bij pogingen van het Oegandese leger om het LRA uit te schakelen. In 2008/2009 leverde Washington een twintigtal (ongewapende) adviseurs, brandstof, satelliettelefoons en per satelliet vergaarde inlichtingen. Die operatie draaide uit op een fiasco. Kampen van Kony in Congo werden gebombardeerd, maar daar werd al zo op gerekend dat de rebellenleider al gevlucht was. Het effect was rampzalig. Zijn strijders verspreidden zich na de aanval en richtten een golf van geweld aan waarbij honderden burgers omkwamen.

Ook zijn er verscheidene pogingen gedaan om Kony te overtuigen zijn strijd op te geven. Maar daar deinsde hij steeds voor terug. Het feit dat het onmogelijk bleek het opsporingsbevel van het Internationale Strafhof tegen hem in te trekken, maakte hem extra wantrouwig.

De Amerikaanse operatie is volgens Obama „in het belang van de Amerikaanse nationale veiligheid en het buitenlandse beleid”. Maar wát het Amerikaanse belang hier precies is, blijft onduidelijk.

De actie is in overeenstemming met een wet uit 2009, aangenomen met brede steun in het Congres, die steun uitspreekt voor het elimineren van het LRA. De wreedheden die de afgelopen jaren door de groep zijn begaan hebben in de Amerikaanse media nooit erg veel aandacht gekregen. Maar een vasthoudende groep van vooral jonge christenen en activisten blijft de kwestie aankaarten en aandringen op Amerikaans ingrijpen.

Obama doet dat nu op een bescheiden manier. Oegandese troepen zouden Kony al bijna te pakken hebben gekregen in de Centraal Afrikaanse Republiek, zei een woordvoerder van het Oegandese leger gisteren.

Als het straks lukt om Kony uit te schakelen, zou dat voor Obama een kleine politieke opsteker zijn, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen in 2012. De operatie illustreert de manier waarop hij de strijdkrachten bij voorkeur gebruikt: met inzet van weinig manschappen, en gericht op uitschakeling van vijandelijke leiders. Die aanpak heeft al vruchten afgeworpen bij de actie tegen Osama bin Laden en de recente uitschakeling in Jemen van moslimextremist Awlaki. Op grote schaal past de CIA deze tactiek toe tegen Al-Qaeda en Talibaan-leiders in de tribale gebieden van Pakistan.

Als de operatie erin slaagt Kony „van het slagveld te verwijderen”, zoals de formulering in de brief aan het Congres luidt, is de vraag wat er daarna gebeurt. Het gevaar bestaat dat bendeleden die het overleven opnieuw gewelddadig wraak nemen op de bevolking.