Zingend op reis met Pechtold

Tijdens een eerder bezoek aan Suriname konden de aanvoerders van VVD, D66 en GroenLinks het goed met elkaar vinden. Maar hun toenadering mondde niet uit in een coalitie. Nu reizen de fractieleiders opnieuw overzee. Zou het invloed hebben op de politieke verhoudingen in Den Haag?

PvdA-fractieleider Job Cohen en zijn collega’s Sybrand van Haersma Buma (CDA) en Kees van der Staaij (SGP) kozen zondagmorgen voor een bezoek aan een kerk in The Bottom, het grootste dorp van Saba. Stef Blok (VVD) en Jolande Sap (GroenLinks) beklommen de hoogste berg van Nederland, de Mount Scenery. Alexander Pechtold las een boek aan het zwembad.

Worden de banden tussen CDA en PvdA beter? Hoort een groen-rechtse combinatie tot de mogelijkheden? De tweejaarlijkse reis van fractievoorzitters tijdens het herfstreces levert altijd veel geanalyseer en gespeculeer op. De zes fractievoorzitters doen deze week met Kamervoorzitter Gerdi Verbeet de Nederlandse overzeese gebiedsdelen aan. Ze worden er geconfronteerd met vele problemen in wat tegenwoordig Caribisch Nederland heet. Op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba, die sinds een jaar de status van ‘bijzondere gemeente’ hebben, is de inflatie hoog. Op de eilanden die een zelfstandige status kregen, Curaçao en Sint Maarten, zijn de problemen zo mogelijk nog groter.

Maar naast het serieuze programma is er meer. De fractieleiders hebben lol, drinken ’s avonds in het hotel een paar glazen wijn en praten dan al snel over de binnenlandse politiek. Ze leren elkaar dus beter kennen. Dat deel van het programma is eigenlijk net zo belangrijk.

Persoonlijke banden kunnen doorslaggevend zijn in de politiek. Als de band tussen politieke leiders niet goed is, wordt het extra moeilijk een coalitie te sluiten. Het beste bewijs daarvan is de weerzin die CDA’ers en PvdA’ers al decennialang voor elkaar voelen, terwijl ze inhoudelijk nu ook weer niet zo ver uit elkaar liggen. Vooral doordat CDA-onderhandelaar Maxime Verhagen niet opnieuw met de PvdA wilde samenwerken, kwam het huidige minderheidskabinet tot stand.

Alleen het politieke midden is naar de Antillen afgereisd. PVV-leider Geert Wilders gaat nooit mee, hij houdt er niet van in zo’n groep te reizen en vindt het maar snoepreisjes. Ook de SP ziet het nut er niet van in. Vijf fractievoorzitters zijn nieuw, zij maken voor het eerst zo’n reis. Alleen Pechtold is de man met ervaring. Omdat hij als oud-minister het meeste weet van de Antillen lijkt hij de gangmaker van de week te zijn.

Vorige keer, in 2009, was Suriname de bestemming. Mark Rutte, Alexander Pechtold en Femke Halsema trokken toen duidelijk naar elkaar toe. Ze spraken in de marge van de officiële bijeenkomsten veel met elkaar, en konden het goed met elkaar vinden. Er werd al gesproken van het Roti-akkoord.

Dat was overdreven misschien; latere onderhandelingen tussen de leiders van VVD, D66 en GroenLinks liepen in de zomer van 2010 mis. Maar dat lag niet aan de onderlinge band. „Er was wel een roti-understanding”, zegt een betrokkene.

Dat wederzijdse begrip is er bij de huidige fractievoorzitters van de drie partijen nog duidelijk niet. En ook tussen anderen is nog niet zo’n goede band waar te nemen. Stef Blok is wat steil en zakelijk. Hij richt zich duidelijk op de huidige coalitie. Vlak voor de reis heeft hij nog in een interview gezegd dat hij in deze constellatie acht jaar door wil. Van Haersma Buma en Blok zien elkaar elke week, tijdens overleg met gedoger Geert Wilders. Zij kunnen het goed vinden.

Dat geldt ook voor Pechtold en Van Haersma Buma. De klik tussen Blok en Pechtold is minder. De directe en scherpe Pechtold is een heel ander type dan Stef Blok. Kees van der Staaij beweegt zich gemakkelijk in het gezelschap. De SGP’er is dankzij de cruciale zetel van zijn partij in de Eerste Kamer nu ook een factor van belang.

Pechtold en Sap kunnen goed opschieten, maar de chemie die Pechtold met Femke Halsema had, hebben zij (nog) niet. Sap is veel rustiger dan Halsema. Ze heeft het net als Cohen, op dit moment niet gemakkelijk. GroenLinks had een moeilijke zomer door de kwestie rond Kamerlid Mariko Peters. En Sap kreeg zondagmorgen de nieuwste peiling van Maurice de Hond onder ogen volgens welke GroenLinks, nu met tien zetels in de Kamer, zou terugvallen naar zes zetels. „Verder kunnen we niet zakken”, verzuchtte ze.

Sap kan deze week gebruiken voor overleg met Cohen en Pechtold, om de progressieve samenwerking te verbeteren en een gezamenlijk strategie tegenover het kabinet uit te werken. Zaterdag, als de Tweede Kamer terugkomt van reces, liggen er weer kansen als over het Europese noodfonds wordt gedebatteerd.

In de formatie van Paars Plus werd duidelijk dat Job Cohen van een andere generatie is dan de veertigers Rutte, Halsema en Pechtold, zo viel destijds in de diverse kampen te vernemen. Nu is Job Cohen, die moeilijke weken achter de rug heeft, opvallend ontspannen. Hij kletst makkelijk met iedereen, met de bewoners van Sint Maarten en Saba, met zijn collega’s en meegereisde journalisten.

Omdat verkiezingen nog ver weg zijn, lijkt de waarde van deze reis misschien wat beperkt. Ook zijn de politieke leiders van VVD en CDA niet mee – die zitten in het kabinet. Maar Sybrand van Haersma Buma zou zich, na de tevredenheid bij het CDA over zijn optreden tijdens de Algemene Beschouwingen, tot nieuwe leider kunnen ontpoppen. En een kabinet kan zomaar vallen; 2012 dreigt spannend te worden, vooral als er extra bezuinigd moet worden. Oppositiepartijen verwachten dat het CDA niet snel een nieuw avontuur met Geert Wilders zal aangaan, gezien zijn stijl van opereren in het eerste jaar van het kabinet-Rutte. Daarom zeiden enkele betrokkenen vooraf dat deze reis toch van belang is.

Opgepropt in een busje rijdt de delegatie zaterdag om zes uur ’s ochtends naar het vliegveld van Sint Maarten. Iedereen prutst met de zakjes waarin het ontbijt zit dat wegens het vroege tijdstip maar onderweg moest worden genuttigd. Alexander Pechtold zegt dat er twee jaar geleden nog werd gezongen. Gerdi Verbeet draait zich meteen om. „Dat was een grapje hoor”, glimlacht ze. Dan begint Pechtold te zingen.

De stemming onder deze politici is goed. Maar van van een Saba-akkoord over nieuwe politieke verhoudingen is nog lang geen sprake.