Zambia start met grote schoonmaak

Zuidelijk Afrika verandert. In Zambia eisen jonge kiezers hun aandeel in de groei op.

De hele economie moet op de schop, vindt de nieuwe president Michael Sata.

Supporters of presidential challenger Michael Sata take to the streets of Lusaka, Zambia, late Thursday, Sept. 22, 2011, as Sata is declared winner over Zambia's President Rupiah Banda. The chairwoman of the Electoral Commission of Zambia says Sata has defeated the incumbent in presidential elections. (AP Photo/Jerome Delay) AP

Johannesburg. - Daags na de verkiezingswinst van China-criticus Michael Sata in Zambia verhoogde de Chinese leiding van de Chambishi-kopermijn in de stad Chingola de salarissen van het personeel met 85 procent. In de campagnes beloofde Sata dat hij buitenlandse investeerders die lokale regels aan de laars lappen en Zambianen „uitbuiten” zou aanpakken. De eigenaars wilden de nieuwe president voor zijn.

Maar voor Sata is het niet genoeg. De hele economie van Zambia moet op de schop. De honderdduizenden jongeren die de populist vorige maand aan de macht hielpen, eisen snelle oplossingen. Zij willen werk. De regio volgt de ontwikkelingen met argusogen, want in zuidelijk Afrika groeit het ongeduld van een jonge generatie werkloze kiezers.

Sata belooft een eerlijker verdeling van de toegenomen welvaart en een eind aan de allesverzwelgende corruptie. ‘Putting money in your pockets’, luidde een van zijn slogans. De economie van Zambia groeide in vijf jaar met gemiddeld 6 procent, vooral dankzij Chinese investeringen in de kopermijnsector. Maar de meeste Zambianen leven nog in armoede.

Sata maakte op zijn eerste werkdag de Chinese ambassadeur duidelijk dat investeringen welkom zijn, maar voortaan op Zambia’s eigen voorwaarden. Er moet een vergunningenstelsel komen dat Zambia meer controle over de mijnen en hogere belastinginkomsten geeft.

Sata’s agenda van economisch nationalisme is niet exclusief Zambiaans. Ook in de buurlanden Zimbabwe en Angola en in Zuid-Afrika bespreken politici hoe een breder deel van de bevolking kan profiteren van de groeiende vraag naar grondstoffen. De regering van Rwanda sloot onlangs zelfs een contract met een New Yorks advocatenbureau om met buitenlandse investeerders op gelijke voet over de fiscale voorwaarden te kunnen onderhandelen.

De wijze waarop Sata (73) vorige maand de verkiezingen won, kan bovendien een les zijn voor andere troonpretendenten. Hij kreeg veel jongeren voor het eerst naar de stembus. Afrika is het jongste continent van de wereld; jonge kiezers van rond de negentien jaar maken het grootste deel van de bevolking uit.

Dankzij ontwikkelingshulp en beter bestuur ronden steeds meer jongeren een opleiding af. Ieder jaar komen in Afrika bezuiden de Sahara naar schatting 7 tot 10 miljoen nieuwe mensen op de arbeidsmarkt. Slechts een fractie vindt een baan.

In Zuid-Afrika bepleit jongerenleider Julius Malema van het regerende ANC nationalisatie van de mijnen en het bankwezen teneinde „economische vrijheid in ons leven” te bereiken. Met moderne campagnetechnieken boorde hij voor het ANC in 2009 een contingent nieuwe kiezers aan. Hij houdt sindsdien het ANC gegijzeld. Hij dreigde zijn steun aan president Zuma in te trekken als die de roep om progressiever beleid negeert. Ruim de helft van de jongeren in Zuid-Afrika is werkloos.

Even verderop, in Zimbabwe, eist de jonge minister Saviour Kasukuwere van alle buitenlandse bedrijven dat 51 procent van de aandelen in handen van zwarte Zimbabwanen komt. „Door het eigendom van westerse bedrijven in Zimbabwe over te dragen aan Zimbabwanen, scheppen we banen voor onze werkloze jongeren”, zei Kasukuwere, een potentieel opvolger van president Robert Mugabe, onlangs in deze krant. „Na de politieke onafhankelijkheid moet Zimbabwe ook economisch onafhankelijk worden”.

De machtsoverdracht in Zambia was een voorbeeld voor een continent. „Mijn generatie”, zei vertrekkend president Banda, „de generatie van de onafhankelijkheidsstrijd, moet ruimte maken voor nieuwe ideeën.” Hij gaf toe de jeugdige onvrede verkeerd te hebben ingeschat.

Sata is aan een grote schoonmaak begonnen. Hij ontsloeg in zijn eerste werkweek de gouverneur van de Centrale Bank, het hoofd van het corruptieagentschap, de leiding van vier staatsondernemingen en 72 districtbestuurders. En schrapte de overname van een plaatselijke bank door een Zuid-Afrikaanse multinational, tot schrik van buitenlandse investeerders.

Financieel analisten vragen zich af of Sata niet te hard van stapel loopt. Maar Sata weet dat hij weinig tijd heeft. De arbeiders bij de Chambishi-mijn in Chingola gingen afgelopen week alweer in staking. Zij eisen 100 procent loonsverhoging. Voor 85 procent doen ze het niet.