'Leuke meiden die nadenken zijn niet geschikt voor reality-tv'

Barbara Kuipers schreef de sleutelroman Niet te filmen over haar ervaringen achter de schermen bij reality-programma’s: „Niets is echt, alles gaat volgens draaiboek. Ook wat de jury’s zeggen.”

Het verhaal moet verteld worden, vindt Barbara Kuipers (32). „Er zijn mensen, die nog steeds denken dat realitytelevisie echt is.”

En dat terwijl televisiepubliek een „gezonde dosis achterdocht” nodig heeft als het gaat om deze programma’s, vindt Kuipers. Vrijdag verscheen haar sleutelroman Niet te Filmen over de wereld achter realityprogramma’s. Kuipers werkte onder meer mee aan Dames in de Dop, Prins zoekt Vrouw, Temptation Island en Peking Express. Inmiddels is ze gestopt met reality-tv. Ze is er „helemaal klaar mee”.

Kuipers heeft een roman geschreven waarin ze haar eigen ervaringen als reality-medewerker heeft verwerkt. Ze schetst een beeld van losgeslagen televisiemakers die dronken op de set staan te filmen. En van programma’s die gemaakt zijn volgens compleet uitgedachte draaiboeken.

Wat is er nog realistisch aan reality-tv?

„Reality is niet real. Kijkers willen geloven dat wat ze zien echt is. Kijken naar echte mensen heeft iets magisch. Dat willen televisiemakers voeden. Maar geloof me, alles is gescript en gemonteerd volgens een vast plan. Weten we dat een kandidate erg hecht aan haar lange blonde haar, zorgen wij dat ze naar de kapper moet. Als iemand niet van krab eten houdt, zorgen we dat ze in de eerste aflevering krab moet eten. Zo wordt realitytelevisie gemaakt.”

En wie wint ligt vooraf vast?

„Bij alle programma’s waar ik heb gewerkt geldt: wie goeie tv oplevert, die wint. Na de screening heb je een idee welke kandidaat kan winnen, maar vaak blijkt pas tijdens de opnames wie de beste televisie levert. Halverwege een programma is meestal wel duidelijk wie gaat winnen. Daar wordt de montage op aangepast. Interviews worden zo gesneden, dat de winnaar er het meest positief uitkomt. Het moet voor kijkers wel een logische winnaar zijn.”

Veel realityprogramma's hebben een jury, die de kandidaten beoordeelt. Die weten dus halverwege het seizoen al wie moet winnen?

„Veel jury’s van realityprogramma’s werken volgens een script. Ze weten van tevoren wat ze moeten zeggen.”

Je schrijft over je tijd bij Temptation Island, waar de liefde tussen koppels wordt getest. Wie met wie moet vreemdgaan is daar vooraf in scripts bepaald?

„De kandidaten worden uitvoerig gescreend op hun zwakke plekken. Een jongen, die bij wijze van spreken houdt van vrouwen met zwart haar en een tepelpiercing wordt gekoppeld aan een verleidster die dat heeft. En als kandidaten wat te saai blijken en niet vreemdgaan, worden er acteurs ingehuurd die de kandidaten moeten verleiden.”

Weten kandidaten dit als ze tekenen voor deelname?

„Nee.”

Knaagt dat niet?

„Je zit als programmamaker continue in een tweestrijd. Wij verzinnen een spel, waarin kandidaten zich kunnen verliezen. Maar kandidaten hebben ook een vrije wil. Uiteindelijk bepalen ze zelf wat ze wel en niet doen. En veel spelen er handig op in. Iemand als Britt Dekker, winnares van Echte Meisjes in de Jungle, doet zich dommer voor dan ze is. Ze weet dat ze dan meer in beeld komt.”

In je boek lacht de crew de kandidaten vaak achter hun rug uit.

„En de kandidaten lachten ons weer uit. Ze vonden het vaak maar zielig dat ik moest werken, terwijl zij de grote televisiesterren waren. Achteraf praat je met ouders van de kandidaten en vraag je wat ze ervan vonden. Ze zijn meestal hartstikke trots. ‘Ik heb altijd al geweten dat mijn dochter een tv-ster zou worden’, zeggen ze dan.”

Hoe komen de programma’s aan dit soort mensen?

„Vaak melden kandidaten zichzelf aan. Kijk, de leuke meiden die goed nadenken zijn niet de ideale realitykandidaten. Programma’s willen graag voorspelbare karakters die ze kunnen sturen, onder druk van zenders. Die willen de zekerheid van hoge kijkcijfers.

„Het soort programma schrijft verschillende types voor. Stel, er zijn meer ordinaire vrouwen nodig. Dan zijn er scouts, die feesten aflopen waar ordinaire vrouwen komen. Daar worden ze aangesproken ‘is televisie misschien iets voor jou?’. Maar dat is vaak niet nodig. Zo veel mensen willen met hun kop op televisie. Dit is de generatie van: ik ben op tv dus ik besta.”

Heb je ooit grenzen overschreden?

„Ik merkte dat ik harder werd, naarmate ik meer reality-tv ging maken. Ik raakte gewend aan de ruzies, de huilbuien. Maar ik heb er nooit iemand ingeluisd.”

In je boek beschrijf je hoe kandidaten stiekem worden gefilmd

„Er wordt veel met verborgen camera’s gewerkt. Ik heb nooit stiekem gefilmd. Alhoewel...ja, dat heb ik wel gedaan. Ik heb wel eens achter een boom iemand gefilmd, die met een ander zoende. Dan kom je terug bij de eindredacteur, en ben je the king. De contracten zijn tijdelijk, een paar maanden. Je wil weer gevraagd worden voor een volgend programma. Dus verschuiven je grenzen.”

Zoals kandidaten, die dronken worden gevoerd bij Temptation Island?

„Dat gebeurt. Mensen die zich te netjes gedragen, die geen fout maken. Laat ze maar drinken, werd er dan gezegd. In de staf wordt ook extreem veel gedronken. Je draait soms van ’s ochtends vroeg tot midden in de nacht. Zonder alcohol houd je het niet vol. En het werkt goed, om vrienden te worden met de kandidaten. Als je een leuk contact aangaat, geven ze je meer. Wie spannende tv wil maken, moet manipulatief te werk gaan.”

Barbara Kuipers: Niet te filmen, Uitgeverij De Boekerij, € 17,50.