Bezet Beursplein: protest tegen, eh, ja, tegen wat?

Zaterdag was in honderden steden een mondiale protestdag waarop bankiers en politici het belangrijkste doelwit waren. Hier en daar gingen tienduizenden de straat op, zoals in Madrid en Rome, soms waren het er enkele tientallen, zoals in Montevideo, Johannesburg en Tokio. In de VS, Spanje en Frankrijk was er protest in tientallen steden. Ook in Nederland werd actie gevoerd.

Ze trommelen, zingen, toeteren en klappen tegen het kapitalisme. Ten minste tweehonderd vrolijk uitgedoste actievoerders verzamelden zich vanochtend voor de ingang van het Beursgebouw in Amsterdam. Beurshandelaren die naar hun werk kwamen, kregen aandelen ‘liefde’, ‘geluk’ en ‘duurzame toekomst’ aangeboden en werden behangen met slingers. De statige façade van het Beurgebouw was beplakt met protestborden en spandoeken met teksten als „Make love, not money”. Het moest lijken op de actie ‘Occupy Wall Street’ – Bezet Wall Street.

De wereldwijde ‘Occupy’-beweging is neergestreken op het Beursplein in Amsterdam, dat zaterdag veranderde in een geïmproviseerd dorp van meer dan vijftig tenten en een stel felgekleurde bussen. In navolging van soortgelijke acties in Madrid en New York houden de betogers het plein bezet „zolang het nodig is”. Ook in Den Haag en Rotterdam werden Occupy-acties gehouden. In Den Haag hebben twintig mensen afgelopen nacht op het Malieveld gebivakkeerd, meldt Omroep West. In Rotterdam zat vanochtend nog één demonstrant, al worden er volgens RTV Rijnmond vandaag weer meer demonstranten bij het Beursgebouw verwacht.

Hoewel de beweging geen vastomlijnd doel heeft, is de reden om te protesteren voor alle demonstranten dezelfde: onvrede over de financiële sector, die in hun ogen niet alleen de kredietcrisis heeft veroorzaakt, maar ook tegen de gevolgen ervan in bescherming wordt genomen.

Die onvrede leek zaterdag breed gedeeld, toen 1.500 mensen – van alle leeftijden en uit alle lagen van de bevolking – in Amsterdam kwamen demonstreren. Zondag en maandag waren het voornamelijk ervaren actievoerders, krakers en anti- en andersglobalisten die de kou trotseerden om het plein bezet te houden.

Het systeem moet op de schop, maar hoe precies, en wat er moet veranderen, is volstrekt onduidelijk. „Als je aan de tweehonderd mensen op dit plein vraagt wat ze willen veranderen, krijg je tweehonderd verschillende antwoorden”, zegt student beeldende kunst en vormgeving Nina Elzinga (20). Het is volgens haar zowel de kracht als de zwakte van de beweging. „De kracht, omdat het protest mensen van allerlei pluimage aanspreekt. De zwakte, omdat het dreigt te verzanden in onduidelijkheid.”

Elzinga heeft een persoonlijke reden om mee te doen aan de beweging. „Mijn moeder heeft meerdere diploma’s, maar ze kan geen werk vinden en ze krijgt niet eens een uitkering. De hele verzorgingsstaat is uitgehold.” Ze voegt er een leus aan toe, die het gevoel van veel aanwezigen lijkt te verwoorden: „Bezuinig op de rijken, niet op de armen.”

Gisteren hebben de actievoerders zich georganiseerd in elf werkgroepen. Van een juridisch team met een eigen advocaat tot een groep schoonmakers. Sommige groepen ontstaan spontaan, vertelt Elzinga. „Mensen die ergens goed in zijn, gaan uit zichzelf aan de slag.” Zo hadden enkele betogers zaterdag op eigen initiatief een beamer meegenomen en keken de actievoerders die avond gezamenlijk naar Inside Job, een documentaire over de kredietcrisis. Elzinga: „Ik had zaterdag koffie en thee meegenomen en voor ik het wist werd mijn tentje het donatiepunt voor voedsel.”

De winkels in de buurt ondersteunen de bezetting, vertelt Elzinga. De Hema kwam zondagavond niet-verkochte broodjes brengen. Er waren oliebollen en appelflappen van de oliebollenkraam op de Dam. De Albert Heijn heeft papier en karton voor de protestborden gegeven. En een outdoorwinkel doneerde tientallen afgedankte tenten.

De betogers organiseren zich zonder leiders, zodat „iedereen een gelijke stem heeft”. Hun vergadermethode, die de betogers „real democracy” noemen, hebben ze afgekeken van de actievoerders in New York. Ze nemen plaats in een grote kring in een hoek van het plein, waar iedereen een voorstel kan doen. Zaterdag riep een meisje met een arafatsjaal tijdens de vergadering: „We moeten morgenochtend de beurs bezetten. En laten we een manifest opstellen.” Vervolgens echode de groep het voorstel zin voor zin, zodat iedereen het kon verstaan. Microfoons worden expres niet gebruikt, vertelt een actievoerder. „Om het groepsgevoel te versterken.” Daarna gaan de handen omhoog van de mensen die aan het plan willen meewerken. Het meisje met de arafatsjaal kreeg negen medestanders.

Elzinga schenkt een kop koffie in voor Bart den Hartog (18) uit Vianen, die net als zij de koude nacht heeft doorgebracht op het plein. Hij sliep met drie vreemden in zijn kleine koepeltent. „Het was krap, maar zo hielden we elkaar warm.” Sommige actievoerders deden de hele nacht geen oog dicht, omdat ze niet konden ophouden met discussiëren. „Heel inspirerend”, zegt Den Hartog.

Hij is naar de betoging gekomen om te protesteren tegen het bankwezen. „De banken investeren met geld dat ze in bruikleen hebben van het volk en vervolgens maken ze er een potje van. Ik wil aan Nederland laten zien dat mensen bereid zijn om daar tegenin te gaan.” Waarom de actievoerders geen politieke partij oprichten? Den Hartog: „Het politieke systeem wordt gegijzeld door de centrale banken.”

Rond een uur of negen vanochtend kwamen twee busjes met straatvegers de stoep voor het Beursgebouw schoonmaken. Ze werden onthaald met een luid applaus. Er werd geroepen: „Geef hun een bonus, zij zijn de harde werkers!”

Docent biologie Suzanne Hogendoorn (30) stond mee te joelen. Ze noemt zichzelf andersglobalist en heeft ruime ervaring met actievoeren. Ze heeft „mazzel” dat het herfstvakantie is, zodat ze de hele dag kan blijven. „We proberen het zo te organiseren dat mensen die moeten werken worden afgelost door mensen die vrij zijn”, zegt Hogendoorn, die is benoemd tot perswoordvoerder. De komende drie weken blijft het plein bezet, vertelt ze, „en waarschijnlijk nog langer”. Zaterdag is er weer een grote demonstratie.

Of de betogers nog met eisen komen? Daar is ook een werkgroep voor ingericht, getiteld ‘Toekomstvisie’.

• Madrid

Het waren de Spaanse indignados (verontwaardigden) die half juni op een ‘volksvergadering’ in Madrid zaterdag 15 oktober prikten als mondiale protestdag. De linkse en veelal jonge betogers bezetten toen al ruim een maand pleinen in grote Spaanse steden, waaronder het hoofdstedelijke Puerta del Sol-plein, en wilden hun beweging een internationale impuls geven. Geïnspireerd door de opkomst van de Occupy-beweging in de VS lieten Spanjaarden geen verstek gaan. Met honderdduizenden gingen ze de straat op; van de tien grootste demonstraties wereldwijd, waren er vier in Spaanse steden: Barcelona, Madrid, Zaragoza en Valencia. In mei richtte de woede zich aan de vooravond van lokale en regionale verkiezingen ook tegen de gebrekkig functionerende democratie en corrupte politici. Zaterdag waren vooral de banken en de ‘dictatuur van de markten’ mikpunt van kritiek. Op 20 november kiest Spanje naar alle waarschijnlijkheid een nieuwe rechtse regering. Volgens zeker één betoger was dit goed nieuws: „Dan wordt er nog meer bezuinigd en zullen de mensen nog sneller ontwaken.”

• Rome

Het protest in Rome richtte zich behalve op het wilde kapitalisme, ook tegen de regering-Berlusconi, de werkloosheid, de corruptie, het verslechterende onderwijs, de milieuvervuiling, en het gebrek aan toekomst voor jongeren. Om half drie ’s middags sloeg de sfeer om. Een groep jongeren viel een supermarkt aan. Met knuppels, hamers, ijzeren staven, straatstenen en vuurwerk werden vervolgens etalages van banken, winkels en auto’s gesloopt. De met helmen en gasmaskers uitgeruste, in het zwart geklede „black blockers” verscholen zich steeds opnieuw in de vreedzame massa, waardoor de politie ze niet kon isoleren. Een „black blocker” vertelt vanochtend in la Repubblica dat de aanval lang was voorbereid. Volgens hem bestond de gewelddadige groep uit 800 man. Deze opereerde in kleine commando’s van twaalf tot vijftien personen, met in ieder commando drie specialisten: „Een clubje foerageerde, raapte stenen en stokken van straat. Een ander deel lanceerde en gebruikte de wapens die werden aangeleverd, en tot slot waren er de brandbomspecialisten.” Het resultaat van de uren durende stadsguerrilla: 135 gewonden, onder wie 105 agenten die veelal benen of armen braken. Meer dan twee miljoen euro schade. Er zijn 23 actievoerders gearresteerd, van wie er nog twaalf vast zitten.

• Lissabon

Twee maanden voordat de Spaanse indignados hun pleinbezettingen begonnen, werd in Portugal de ‘Geração à Rasca’ (Wegwerpgeneratie) geboren. Na een oproep van vier jongeren op Facebook betoogden 300.000 vooral jonge Portugezen op 12 maart tegen de crisis en tegen hun precaire situatie op de arbeidsmarkt. Een maand later moest de demissionaire socialistische regering financiële noodhulp van het IMF en de EU aanvragen. In juni kwam een nieuwe, centrumrechtse premier aan de macht die het land in ruil voor die noodleningen nu zeer ingrijpende bezuinigingen oplegt. Afgelopen zaterdag was de opkomst minder massaal dan in maart, maar nog steeds de op drie na grootste (na Madrid, Rome en Barcelona). Volgens Paula Gil, een van de vier initiatiefnemers van het protest in maart, laten „veel mensen zich nog wijsmaken dat de ons opgelegde maatregelen onontkoombaar zijn”. Haar beweging pleit voor opschorting van het aflossen van schulden.

• Santiago

Opvallend veel betogers waren er zaterdag in de Chileense hoofdstad Santiago. Sinds april demonstreren Chileense studenten voor betaalbaar onderwijs. Met het bezetten van universiteiten en scholen hopen zij de regering te dwingen om meer geld in onderwijs te steken. Zij grepen het Occupy-protest aan om de omvang van de acties te vergroten – met succes, want er gingen ruim 12.000 mensen de straat op. Voor beter onderwijs, maar ook tegen de enorme inkomensongelijkheid in Chili en tegen de onderdrukking van de inheemse Mapuche indianen.

• New York

De ‘Occupy Wall Street’ betekende een enorme stimulans voor lopende protesten in andere landen, maar New York stond zaterdag, met enkele duizenden demonstranten, net niet in de top tien van demonstraties. Ook in veel andere Amerikaanse steden werd gedemonstreerd.

• Athene

Griekenland heeft nu de grootste financiële problemen, maar Athene kende niet het grootste protest. Met slogans als 'Geen uitverkoop van Griekenland’ gingen enkele duizenden demonstranten naar het Syntagmaplein in Athene, waar de afgelopen maanden al vaak is gedemonstreerd tegen de bezuinigingsmaatregelen onder druk van de EU en het IMF. Voor deze week staat een hele reeks stakingen gepland.

• Dublin

De demonstratie van naar schatting duizend Ieren in Dublin was het eerste grote protest tegen de draconische bezuinigingsmaatregelen en de invloed van de troika. Eén groep liep langs het ministerie van Financiën, het parlement en het hotel waar leden van het IMF, de ECB en de EU logeren. Ze scandeerden ‘Get out of Ireland’. De andere groep liep door Dame Street, waar zo’n zestig Occupy-aanhangers al ruim een week kamperen voor de Centrale Bank.

• Tokio

In Tokio betoogden zaterdag zo’n 300 mensen, met spandoeken met de tekst ‘Occupy Tokyo’. Op mondiaal niveau niet veel, maar Japanners zijn in het algemeen niet snel geneigd tot protestdemonstraties. Het ongenoegen van de betogers richtte zich vooral tegen kernenergie en in het bijzonder tegen het energiebedrijf TPP, dat de beschadigde kerncentrale Fukushima Dai’ichi exploiteert. Weinig wijst er op dat de Occupy-beweging hier veel groter zal worden. Volgens de Japan Times komt dat mede doordat de hoogste salarissen in het bedrijfsleven in Japan minder extravagant zijn dan in de VS.

• Johannesburg

Zuid-Afrika heeft een traditie van massaprotest. Maar bij de Johannesburg Stock Exchange (JSE), het financiële hart van het Afrikaanse continent, trok het anti-kapitalistisch verzet zaterdagmorgen maar zo’n tachtig demonstranten: een bont gezelschap van witte anarcho-socialistische beginnelingen en zwarte doorgewinterde actievoerders. Terwijl de witte demonstranten ‘wij zijn de 99 procent’-borden omhooghielden, eisten de zwarte activisten ‘zonnepanelen voor goedkope elektriciteit’, een eind aan corruptie en zware straffen voor verkrachters.

(Met medewerking van onze correspondenten Titia Ketelaar, Bas Mesters, Peter Vermaas en Merijn de Waal)