Rustige zon: koudere winters in Europa

Nederland, Haarsteeg, 20-12-10 Een weiland met sneeuw. © Foto Merlin Daleman/Hollandse Hoogte. Niet voor Nederlandse landelijke dagbladen.

Wisselingen in de activiteit van de zon kunnen van grotere invloed zijn op het klimaat dan tot nu toe is aangenomen. De niet-actieve zon zendt naar verhouding zó weinig ultraviolette straling naar de aarde dat de ozonlaag in stratosfeer en lage mesosfeer er merkbaar door afkoelt. Dit leidt tot veranderingen in de luchtdrukverdeling boven de Atlantische Oceaan: het normale drukverschil tussen de Azoren en IJsland daalt en de aanvoer van westelijke lucht neemt af. De kans op koude winters met veel sneeuw neemt daardoor in Noord-Europa en de Verenigde Staten toe.

Britse onderzoekers, aangevoerd door Sarah Ineson van het Met Office Hadley Centre beschrijven dit mechanisme in Nature Geoscience van 9 oktober. Ze uiten zich behoedzaam want er bestaat nog weinig zekerheid over variaties in de uv-straling van de zon. Pas in 2003 lanceerde Nasa de SORCE-satelliet die de uv-straling voldoende nauwkeurig meten kan. Tussen 2004 en 2007, toen het aantal zonnevlekken (de maat voor de activiteit) flink daalde, signaleerde die een veel grotere afname van de uv-straling dan tot dusver was waargenomen. Ineson c.s. hebben deze afname doorgetrokken voor een hele zonnecyclus, die gemiddeld 11 jaar duurt, en lieten een model berekenen wat de gevolgen konden zijn. De uv-straling heeft vooral invloed op de ozonlaag: het uv beïnvloedt de vorming van ozon (uit zuurstof) en het wordt selectief door het gas geabsorbeerd waarbij dat opwarmt. Het model berekende dat de temperatuur van de stratosfeer tijdens een volledige zonnecyclus wel 2 graden Celsius kan dalen of stijgen, vooral boven de tropen. Dat stemt overeen met eerdere metingen.

De verrassing kwam van de consequenties die het klimaatmodel berekende voor een periode met lage zonneactiviteit (zoals de afgelopen jaren): een afnemend drukverschil tussen de bekende gebieden van hoge druk boven de Azoren en lage druk boven IJsland. Met koudere winters in Noord-Europa en de VS maar juiste zachtere winters rond de Middellandse Zee en in Canada. Dit effect is louter regionaal, de mondiaal-gemiddelde temperatuur op aarde wordt volgens de berekeningen van Ineson c.s. niet door het uv beïnvloed. Die staat wel onder invloed van andere soorten zonnestraling.

Juist vorig jaar verschenen analyses die een zwak statistisch verband tussen koude Europese winters en lage zonneactiviteit aantoonden.

Karel Knip