Onze energie: speelbal van paupers en Russen

Wie Europa wil zien werken, kan natuurlijk naar Brussel gaan en zich vergapen aan ambtenaren en politici. Of naar het financiële hart van de Europa, de City in Londen, waar handelaren, analisten en geldbeheerders met alle nationaliteiten handelen in effecten van alle staten en bedrijven.

Maar waarom niet naar de Eemshaven, nabij Delfzijl. Daar zie je de oude én de nieuwe Europese geschiedenis aan het werk.

De investeerders komen uit heel Europa. Naast de van verre zichtbare energiecentrale van Elektrabel bouwen of plannen Nuon, Essent en de Zwitsers/Duitse combinatie Advanced Power/Siemens nieuwe centrales. Geschat investeringsbedrag: 5 miljard euro.

Nuon en Essent zijn opgenomen in respectievelijk het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall en het Duitse beursfonds RWE. Elektrabel is van het Franse GDF/Suez.

Ook de bouwput staat vol Europeanen. De vorsten van vroeger financierden huurlingenlegers om voor hen te strijden. De energiebaronnen van nu huren legers buitenlandse werklieden en managers.

Het schokkende is hoeveel slachtoffers vallen. FNV Bondgenoten telde in een half jaar zes ongevallen, waarvan één dodelijk. Voor de Arbeidsinspectie is het alle hens aan dek om conform het jaarplan 2012 „illegale arbeid, onderbetaling en ongezonde arbeidsomstandigheden te voorkomen.” Minister Henk Kamp (Sociale Zaken, VVD) zei onlangs dat op de bouwplaatsen mensen van de inspectie permanent rondlopen.

De meeste aandacht trekt de centrale van RWE. De Raad van State oordeelde in augustus dat twee relevante vergunningen niet gegeven hadden mogen worden. De bouw van de centrale hoefde niet te worden stilgelegd. Maar de risico’s op overschrijding van de begroting zijn drastisch gegroeid. En dat heeft gevolgen tot voorbij Delfzijl.

RWE had namelijk ruim een maand daarvoor een opmerkelijk onderzoek aangekondigd naar samenwerking met het Russische staatsbedrijf Gazprom. Zij onderzoeken de financiële participatie van de Russen in de conventionele centrales van RWE in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de Benelux. Als Gazprom toehapt en de helft van die centrales koopt, betekent dat een aanzienlijke extra bate voor RWE. Het Duitse bedrijf heeft daar dringend behoefte aan om zijn kredietstatus te handhaven. De staking van het Duitse kernenergieprogramma is een financiële slag voor RWE, die marktleider is bij de lokale kerncentrales.

Het onderzoek zou drie maanden duren, en dus uiterlijk deze week zijn afgesloten, maar is na „constructieve gesprekken” verlengd tot eind van dit jaar.

De onduidelijkheid over extra kosten in de bouwput in de Eemshaven is bij het onderzoek naar samenwerking nog niet eens het grootste probleem. Begin oktober deed de Europese Commissie invallen bij onder meer een kantoor van Gazprom in verband met mogelijk misbruik op de gasmarkt.

Dat is ook een politiek signaal, maar of Nederland dat hoort? Nederland was tamelijk naïef toen zij de verkoop forceerde van energieproducenten, zoals Nuon en Essent. Minister-president Mark Rutte reist komende week naar Moskou, maar als het om energie gaat, staat hij met lege handen. Sterker: hij is afhankelijk van Russische steun voor de Nederlandse ambitie als doorvoerland van gas.

Als het om de grotere energiebelangen gaat, is Nederland speelbal van verpauperde buitenlandse conglomeraten, overheidsbedrijven en de Russische staat voor wie gasleveranties een verlengstuk zijn van buitenlands en veiligheidsbeleid.

menno tamminga