'Niks doen was ook geen optie'

De honger in de wereld halveren. Dat was het doel. Maar vandaag stopt de VN Taskforce tegen Honger. Het is niet gelukt. „We waren naïef”, zegt Hans Eenhoorn, oud-topman van Unilever.

Het actieplan dat de toenmalige VN-secretaris-generaal Kofi Annan in 2005 aan de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties presenteerde heette: ‘De honger halveren: het kan.’ In 1990 leed twintig procent van de wereldbevolking honger, in 2015 zou dat tien procent zijn.

Zes jaar na de presentatie van de aanbevelingen van Annan staat vast dat halvering van de honger voor 2015 niet wordt gehaald. Sterker: het aantal hongerenden groeit weer, waarschijnlijk tot boven de een miljard dit jaar.

Het meest wijdverbreid is de honger in Zuid-Azië en Afrika bezuiden de Sahara. Een op de drie Afrikanen lijdt honger.

De Hunger Taskforce van de VN bestond uit een keurcorps van wetenschappers, politici, hulpverleners, ondernemers, zowel uit rijke als arme landen. Zo breed, zo zwaar was een internationale hongerdenktank nooit eerder samengesteld. Natuurlijk wisten ze van eerdere, mislukte pogingen om honger uit te roeien. Maar dit keer zou het anders gaan.

De Taskforce kwam met een gedetailleerd plan. Kosten: 25 miljard dollar per jaar. Bovenaan stonden verhoging van de landbouwproductiviteit en betere toegang tot de markt voor arme boeren. Arme landen en Westerse donors hadden landbouw en plattelandsontwikkeling te lang al verwaarloosd.

Het plan hoefde alleen nog maar te worden uitgevoerd. Maar dat is nooit helemaal gebeurd: in de praktijk financierden westerse landen hooguit een derde van het afgesproken bedrag.

Deze week kwam de Taskforce voor de laatste keer informeel bij elkaar. Op de jaarlijkse hongertop in Des Moines, Ohio. Aan de vooravond van Wereldvoedseldag, zondag, maakt Hans Eenhoorn thuis in Aerdenhout de balans op.

„Veel regeringen van arme landen hebben te weinig met de aanbevelingen gedaan. Alsof de honger van hun onderdanen hen onverschillig laat. Een van de adviezen was ten minste tien procent van de begroting aan landbouw en plattelandsontwikkeling te besteden. Maar 10 van de 48 Afrikaanse landen halen dat.

„Daar komt bij dat de rijke landen zich niet aan hun financiële beloftes hebben gehouden. Mede onder invloed van de financieel-economische crisis. Dan is het hemd nader dan de rok. Het ontbreekt de westerse regeringen kennelijk aan de politieke wil om de honger te helpen halveren. Daar is in veel landen geen draagvlak meer voor.”

Hoe is het mogelijk dat het aantal hongerlijders sinds 2005 zelfs met 150 tot 200 miljoen mensen is gestegen?

„Dat komt door de voedselcrises van dit jaar en vier jaar geleden. Stijgende voedselprijzen troffen de armen het zwaarste. Pure pech.”

Is het werk van de Taskforce voor niets geweest?

„Wat de Taskforce bereikt heeft, is dat ontwikkeling van de landbouw eindelijk weer gezien wordt als motor bij bestrijding van armoede en honger. Dat blijkt ook uit het huidige Nederlands ontwikkelingsbeleid. Meer dan 70 procent van de mensen met honger woont op het platteland. Zonder groene revolutie creëer je geen duurzame welvaartsgroei.

„Sommige arme landen hebben de adviezen van de Taskforce wel ter harte genomen. Zoals Rwanda en Ethiopië. Maar het meest nog zijn de adviezen overgenomen door Ghana. Dat land heeft de honger de laatste jaren sterk teruggebracht. Daarvoor kreeg de Ghanese oud-president John Kufuor afgelopen donderdag in Des Moines de World Food Prize, een soort Nobelprijs voor de Landbouw, samen met de Braziliaanse oud-president Luiz Lula da Silva.”

Die doelstelling om de honger in te wereld met te helft terug te brengen, was dat niet een beetje naïef?

„Je moet een beetje naïef zijn. Anders zie je alleen problemen. Met als gevolg dat je niks doet. Dat is moreel onaanvaardbaar in een wereld waar een miljard mensen te veel eten en een miljard te weinig. Daar worden ze allebei doodziek van.

„Zo’n wereld is niet duurzaam en politiek instabiel.”