Let op de kleur van de gordijnen

Ontwerper Mario García gaf 578 kranten een nieuw uiterlijk. „Met te veel betrokkenen mislukt het. Iemand moet de klootzak zijn.”

Bergen, 20110513. Nordiske Mediedager, fredag. Mario Garcia. Foto: Eirik Helland Urke

Mario García was deze week nauwelijks geland in Wenen, voor het internationale krantencongres van de World Association of Newspapers, of hij werd aangesproken door een bekende. „Mario”, vroeg de man, „waarom ben je het papier niet trouw gebleven? Je houdt je tegenwoordig alleen nog maar bezig met iPad-apps.”

„Mijn werk voor de iPad heeft echter niets met gebrek aan loyaliteit voor papier te maken”, zegt García. „Het gaat in de journalistiek in de eerste plaats om het vertellen van verhalen. En daarvoor is de iPad bij uitstek geschikt. Dit is geen tijd om te gaan huilen. Het is een tijd om te juichen.”

Mario García (64) is ’s werelds beroemdste krantenontwerper. Elke uitgever of hoofdredacteur die iets wil veranderen aan zijn krant belt García Media, het bureau van de Cubaanse Amerikaan die op zijn veertiende door zijn ouders op het vliegtuig werd gezet van Havana naar Miami. García doet korte ‘audits’, sessies met krantenmakers over hoe zij hun publicatie beter kunnen presenteren en positioneren, maar ook volledige restylingen. Recentelijk ging het AD over op een nieuwe vormgeving gemaakt door García. Hij werkte in 41 jaar voor 578 dagbladen, waaronder onlangs voor NRC Handelsblad; hij documenteert zijn werk op zijn Mario Blog.

„Ik zou met pensioen kunnen gaan”, zegt García in een rustig hoekje van de kantine van het congresgebouw in Wenen. Kort daarvoor heeft hij met moeite afscheid genomen van mensen van de Russische krant Moskovskie Novosti, waarvan hij de vormgeving volledig vernieuwde. „Maar dit is de opwindendste tijd in mijn carrière. Zestig procent van mijn werktijd ben ik bezig met tabletcomputers. Het medium is nog niet eens twee jaar oud!”

Vanwaar uw fascinatie voor de tabletcomputer?

„De iPad is een game changer, een apparaat dat de dagbladwereld op zijn kop zet. Het ding is heel geschikt om lange verhalen mooi te verbeelden.”

Zouden kranten massaal moeten overstappen van print op iPad?

„Het is niet óf, maar én. Voor dagbladen zijn vier platformen van belang: print, online, mobiel en tablet. We moeten voor elk platform, elke doelgroep iets kunnen serveren. Vergelijk het met maaltijden. Sommige mensen willen een diner van zeven gangen, inclusief mooi bestek, tafellinnen, bloemen op de tafel. Anderen geven de voorkeur aan een snack. Of liever een pil.”

U werkt op dit moment aan uw eerste digitale boek, ‘Storytelling for the age of the iPad’, dat volgend jaar uitkomt.

Pakt zijn iPad en toont pagina’s van het boek. „Dit is de eerste keer dat ik het aan iemand van buiten laat zien. Het bevat mijn ideeën over verhalen vertellen op de iPad. Het digitale boek moet dat zelf ook illustreren. Boven elke pagina staat een navigatiebalk, elk hoofdstuk heeft een gesproken samenvatting door mijzelf. Er zijn links naar sociale media, videofilmpjes, foto’s. Zo moet een publicatie op de iPad eruit zien.”

U werkt nu onder meer voor ‘Kronen Zeitung’, de grootste krant van Oostenrijk. Redesign nummer 578. Waarom kozen al die kranten voor u? Er zijn veel meer krantenontwerpers.

„Ik ben trots op het feit dat ik denk als journalist. Ik ben ook opgeleid als journalist. Ik schreef onder meer voor de avondkrant The Miami News, nu al lang gefuseerd met The Miami Herald. Wij doen alles vanuit de gedachte: hoe zorgen we dat de inhoud van de krant beter tot zijn recht komt. De nadruk op storytelling, het vertellen van verhalen, dat is een constante in mijn werk. Je verleidt de lezer als eerste met een goed verhaal. Wij proberen het beter te verpakken, smakelijker op te dienen.”

Hoeveel van die 578 kranten hebben hun oplage zien stijgen na uw redesign?

„Ik heb geen specifieke cijfers, maar ik zou zeggen, zeker 75 procent van de kranten heeft zijn oplage verhoogd, hun profiel verbeterd en hun merk geherpositioneerd. Maar het is niet alleen het herontwerp dat daarvoor heeft gezorgd. In alle gevallen is ook opnieuw nagedacht over de inhoud van de krant.”

Wat maakt een ontwerp een goed ontwerp?

„Drie dingen zijn belangrijk: maak de informatie in je krant eenvoudig te vinden, eenvoudig te lezen en presenteer het attractief. En het gaat om de juiste balans. Het WED-principe noemen wij dat. Writing, editing en design moeten in verhouding staan. Wed betekent niet voor niets trouwen. Op de voorpagina is bijvoorbeeld één verhaal het grootst: er is een center of visual impact.

„Een ontwerp moet ook in de cultuur van een land passen. Ik ben een hardloper. Ik ren door de steden waar ik ben voor mijn werk. En dan kijk ik om me heen. Wat ligt er in de vuilnisbakken? Welke kleur gordijnen hebben de mensen voor hun ramen? Die indrukken verwerk ik in mijn ontwerpen. Heeft iedereen witte gordijnen zoals in Duitsland? Dan moet je niet met te veel kleur spelen in het ontwerp. Is het straatbeeld kleurrijker zoals in Latijns-Amerika, dan kan er meer kleur in de krant. Je doet deze dingen niet om een ontwerpwedstrijd te winnen. Je doet ze voor de lezers.”

De angst bij krantenmakers is altijd dat lezers weglopen bij te radicale veranderingen. Merken lezers veel van veranderingen?

„Mijn ervaring is dat lezers open staan voor veranderingen. Sterker: redacteuren zijn een stuk conservatiever dan hun lezers. Het maakt de lezers niet zoveel uit. Dat bleek al tijdens mijn eerste opdracht. Ik was 29 en ging wel even vertellen hoe de vormgeving van de St Cloud Daily News in St Cloud, Minnesota, moest veranderen. In het logo van de krant stond een grote Amerikaanse adelaar, over acht kolommen. Heel lelijk. Meer een spin dan een adelaar. Die heb ik weggehaald. Redactie in rep en roer, maar de uitgever was het ermee eens. En de lezers? Velen hadden het niet eens opgemerkt. De adelaar van St Cloud werd een cause célèbre in de Amerikaanse dagbladjournalistiek.”

Wat is uw beste werk?

„Het herontwerp van de Duitse krant Die Zeit. Een moeizaam proces, want de redactie dacht dat die Amerikaanse ontwerper nooit iets zou begrijpen van hun intellectuele krant. We hebben veel voorstellen gedaan. Blijven proberen en het zal lukken. We zijn er uiteindelijk in geslaagd het uiterlijk van de krant te moderniseren met behoud van z’n karakter. Bovenin de voorpagina staan – in beeld – de beste producties van de krant. Daaronder tekst, een aantal doorwrochte stukken.”

En wat is het minst geslaagd?

„Daarvan wil ik eigenlijk geen namen noemen. Maar elk redesign waarbij te veel mensen betrokken zijn mislukt. Dan verwatert het idee. Eerst moet sprake zijn van een creatieve democratie maar op een bepaald moment moet iemand de beslissing nemen. Ik zeg altijd: iemand moet de SOB zijn (son of a bitch, red.).”

In Nederland restylede u onlangs het AD, en eerder de Haagsche Courant en Het Parool.

„De Nederlandse dagbladwereld is een interessante. De Telegraaf oogt als een populaire krant voor het lagere segment, maar doet ook aan politiek en onderzoeksjournalistiek. NRC Handelsblad is een serieuze kwaliteitskrant maar ook visueel aantrekkelijk. In veel landen zien de populistische kranten er wat ordinair uit en zijn de serieuze kranten saai. Het Duitse Bild – oplage 5 miljoen! – kleedt zich als een stout meisje en wil dat ook zijn. De Frankfurter Allgemeine Zeitung is liever het brave meisje.”

De baas van de WIPO, het VN-agentschap voor auteursrechten, voorspelde onlangs dat papieren kranten zijn verdwenen in 2040.

„Nonsens. Papier geeft je de mogelijkheid je volledig te ontkoppelen. Met de iPad kan je achterover leunen en de krant lezen, maar tussendoor ook even snel je mail lezen.

„Kranten moeten wel hun strategie veranderen. Sommige dagbladen zullen niet langer de hele week uitkomen op papier, maar alleen nog in het weekend. Dat zie je al op verschillende plaatsen in de VS. Met de weekendeditie wordt het meeste geld verdiend.

„De belangrijkste vraag die kranten zich moeten stellen is hoe zij hun lezers verleiden. Mensen hebben heel veel mogelijkheden om hun tijd te besteden, maar ze zijn ook hongerig naar informatie. En ongeduldig. Sociale media kunnen snelle informatiebronnen zijn maar zijn niet altijd betrouwbaar. Kranten moeten beter uitleggen wie zij zijn. Voor betrouwbaar nieuws en achtergronden lees je de krant. Ze zouden een campagne moeten beginnen, zoals voor het drinken van melk of het eten van groente.”