Koester uw tegenstanders en lastpakken

Titel: Adapt. De kracht van improvisatie.Oorspronkelijke titel: Adapt. Why success always starts with failure.Auteur: Tim HarfordUitgever: Business ContactISBN: 9789047004066, 280 blz. € 29,95

Adapt is een boek vol eigenheimers. Vol licht onaangepaste werknemers die hun bazen wijzen op hun fouten en tegen de orders in hun eigen experimenten uitvoeren. Niet omdat ze onbedwingbaar irritant zijn, maar omdat ze op basis van hun eigen waarneming zien dat het anders moet.

Zo is er een jonge Russische ingenieur die de denkfouten van de Sovjet-autoriteiten bij hun enorme infrastructuurprojecten blootlegde. En een Amerikaanse kolonel die een eigen pad koos in de Iraakse stad die onder zijn gezag stond, en zo het begin van een uitweg bood uit de catastrofale strategie van president Bush en zijn minister van Defensie Rumsfeld. In plaats van ze te straffen – de ingenieur werd geëxecuteerd, de kolonel overgeslagen bij promotie – moeten deze mensen worden gestimuleerd, betoogt Tim Harford in Adapt.

De wereld is tegenwoordig zo complex en onvoorspelbaar, zegt Harford, dat het voor een producent, een bank, een leger of een overheid haast ondoenlijk is om meteen de juiste koers te vinden. Trial and error zijn onontbeerlijk geworden, en dat druist in tegen de menselijke natuur omdat we ons het liefst vanaf het begin toeleggen op wat de beste optie lijkt.

Harford (1973) schrijft een column voor de Financial Times, presenteert het BBC-radioprogramma More or Less, is auteur van het succesvolle The Undercover Economist (ruim 1 miljoen verkochte exemplaren) en heeft prijzen gewonnen voor economische journalistiek. Zijn grote talent is om economische processen te koppelen aan de rest van de wereld en dat lekker leesbaar op te schrijven. Hij is zo iemand die verbanden ziet tussen de camouflagekleuren van guppies en de bedrijfsvoering van een schoenmakersketen. En hoewel je als lezer soms denkt: ‘mag ik dit ritje in de achtbaan overslaan?’ ben je achteraf steeds blij dat je bent ingestapt.

Om overeind te blijven in deze complexe wereld zouden bedrijven en organisaties drie principes moeten volgen, vindt Harford: experimenteer, doe dat zo dat mislukking niet fataal is en sta open voor commentaar. ‘We zullen een ongemakkelijke hoeveelheid fouten moeten maken en daarvan leren in plaats van ze toe te dekken of te ontkennen dat ze zijn gemaakt.’

Sommige bedrijven, met name die waar voortdurende, snelle innovatie vereist is om te overleven, werken al volgens deze principes. De werknemers van Google mogen bijvoorbeeld eenvijfde van hun tijd besteden aan eigen ideetjes. Dat levert een reeks miskleunen op, maar ook successen als Google News en Adsense die de mislukkingen ruimschoots goedmaken. Een medewerker van W.L. Gore, dat Gore-Tex ontwikkelde, verwoordt de bedrijfscultuur zo: „Als je iemand hier vertelt wat hij moet doen, zal hij nooit meer voor je werken.”

Harford haalt de val van Lehman Brothers aan om te illustreren hoezeer mislukkingen tot rampzalige kettingreacties kunnen leiden. Alleen al de kosten van de administrateurs die de financiële puinhoop moesten ontwarren bedroegen in het eerste jaar na het faillissement een half miljard dollar. Leiders hebben er dan ook alle belang bij om klokkenluiders de ruimte te geven, legt Harford uit aan de hand van een psychologisch experiment. Vier jongemannen krijgen twee kaarten te zien. Eén met één lijn erop, één met drie lijnen van verschillende lengte. Vraag is welke van de drie even lang is als de enkele lijn. Als drie mannen, allen acteurs, hetzelfde foute antwoord geven, wordt de enige proefpersoon vaak zo onzeker dat hij zich bij de andere drie aansluit. Als vervolgens één acteur opdracht krijgt een afwijkend antwoord te geven, durft de proefpersoon wél zijn eigen oordeel te volgen. Toch prettig voor de baas als iemand zijn mond open durft te doen. Je verzoenen met je verlies kan bijna ondraaglijk zijn, betoogt Harford, maar succes komt niet zonder mislukkingen.

Hanneke Chin-A-Fo