Fiets gratis stallen? Amazing

Utrecht vindt dat fietsers moeten gaan betalen voor parkeren bij het station. De Tweede Kamer is tegen. En wat zeggen de fietsers?

We gaan het over het parkeren van fietsen hebben, maar eerst kijken we even naar de filmpjes die het Polygoonjournaal in 1950 en in 1970 maakte van het parkeren van auto’s. Ze zijn te vinden op geschiedenis24.nl. Een zwarte Citroën Traction Avant rijdt in Amsterdam over het Damrak en vindt nergens, nergens een plek. Man met hoed probeert over de stoep zijn huis te bereiken, maar overal, overal staan auto’s, tot ongeveer op de drempel van zijn voordeur. Gratis.

Nu denk je: krankzinnig. Maar hoe lang heeft het niet geduurd voordat de meerderheid van de mensen in Nederland bereid was om te begrijpen dat in binnensteden de vierkante meters schaars en dus duur zijn, en dat het best redelijk is om te betalen als je er tijdelijk gebruik van maakt? Sindsdien staan auto’s tussen lijnen op vaste plaatsen. Beheersbaar.

Nemen we nu de trein van Schiphol naar Utrecht Centraal en stellen ons voor dat we in het gezelschap zijn van Amerikanen of andere buitenlanders die nooit eerder in Nederland zijn geweest. We stappen uit en lopen – eerste uitgang rechts – in de richting van de Dom. Stoep? Is er wel, maar staat tot de rand vol met fietsen, fietsen, fietsen. Andere uitgang? Fietsen, fietsen, fietsen. Wow. Amazing. Hoe vinden jullie ooit je eigen bike terug?

Of het ook redelijk is dat fietsers gaan betalen voor de schaarse vierkante meters rond het station, daar gaat het hier over. De gemeente Utrecht had, samen met de NS en Prorail, bedacht dat het er maar eens van moest komen, nu heel Utrecht Centraal ondersteboven gaat en vernieuwd wordt. Vier weken geleden werd het besluit hierover naar de gemeenteraad gestuurd: „[We ...] opteren voor het in belangrijke mate en geleidelijk invoeren van betaald parkeren rond de OV-terminal [...].” De OV-terminal is het station.

Leuk geprobeerd. Eerst fakkelde de gemeenteraad het idee af. Daarna, afgelopen dinsdag, de Tweede Kamer. Minister Schultz van Haegen (Infrastructuur, VVD) beloofde dat ze afspraken zou maken met de gemeenten: fietsers moeten hun fiets gratis bij de stations kunnen blijven stallen – voorlopig tenminste. In dat ‘voorlopig’ zit de crux. Best mogelijk dat we over dertig jaar vertederd zitten te kijken naar filmpjes van die 11.000 fietsen die in Utrecht dagelijks tot ongeveer op het perron worden neergekwakt.

Utrecht is een fietsstad. En dat ziet de gemeente graag. In Utrecht kun je filefietsen, je waant je in de jaren vijftig. Neem die Amerikanen van daarnet maar eens mee, ’s morgens in de spits, dwars door de stad naar de Uithof. Is this China? Dat de gemeente toch gaat proberen om geld te vragen voor het parkeren rond het station, dat is omdat er berekeningen zijn gemaakt, door adviseurs van bureau Berenschot en AT Osborne.

Een paar cijfers. Nu gaat het om 11.000 fietsen, maar het worden er 22.000 en misschien wel 33.000. Allemaal op straat? Bij die nieuwe OV-terminal die gebouwd wordt en het nieuwe Hoog Catharijne? Als die klaar zijn, wil de gemeente ‘op het maaiveld’ geen fietsen meer zien, dus komen er ondergrondse stallingen. En ja, die zijn duur. Per plaats eenmalig 2.300 euro. En dan de exploitatiekosten (schoonmaken, bewaken, onderhoud) nog: 5,5 miljoen euro per jaar. Minstens. Wie gaat dat betalen? De fietser, vindt de gemeente. Een euro per dag bijvoorbeeld, als het om een luxe plek onder het station gaat, goed bereikbaar en 24 uur per dag open. Vijftig cent voor een plek die wat verder weg is.

Nu de Fietsersbond, de belangenvereniging met 35.000 leden. Daar zijn ze – zo rijp zijn de geesten al – helemaal niet zo tegen dat betaald parkeren voor fietsers. Maar ze vinden dat er meer gedifferentieerd moet worden en dat er altijd óók gratis plaatsen beschikbaar moeten blijven. En ze vinden dat Berenschot en AT Osborne in hun berekeningen van alles vergeten zijn. Dat er voor auto’s ontzettend veel meer geld wordt uitgegeven dan voor fietsen. Wegen, tunnels. Dat auto’s het milieu vervuilen en meer ongelukken veroorzaken. Dat mensen die altijd autorijden gemiddeld ongezonder zijn dan mensen die fietsen, en dat fietsers dus ook geld opleveren. Misschien wel meer dan die ondergrondse stallingen kosten.

Jaap Seidell aan de telefoon. Hij is hoogleraar voeding en gezondheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Nederlanders, zegt hij, zijn gemiddeld fitter, dunner en gezonder dan andere Europeanen en Amerikanen, en dat komt waarschijnlijk doordat fietsen hier zo gewoon is. Van alle afgelegde kilometers in de stad wordt 28 procent per fiets gedaan. In Amerika: 2 procent. Jammer, zegt hij, als wij ook die kant uit zouden gaan. Gaat de gezondheidswinst verloren. Hij citeert uit een paar wetenschappelijke tijdschriften: een half uur dagelijks lopen of fietsen naar het werk verlaagt het risico van hartziekten met 11 procent en het risico van diabetes met 20 procent.

Zelf reist hij per trein en hij heeft op diverse stations in Nederland een fiets staan. Betaald. Niets op tegen, zegt hij. De keren dat hij zijn fiets buiten had laten staan werd die meteen gestolen. Dan is een stalling al snel goedkoper. Maar de gemeente Utrecht, zegt hij, moet wel goed opletten wat er gebeurt als fietsers moeten gaan betalen. Blijven ze weg? Nemen ze de auto?

Tot slot de uitslag van een kleine enquête onder parkerende fietsers bij het station, donderdagochtend tussen half negen en negen. Tien mensen gevraagd wat ze ervan zouden vinden: bewaakte en betaalde stallingen, verbod op gratis buiten parkeren. Mwah. Ehm. Tja. Eigenlijk best redelijk. Als het voor een tientje per maand kan. En er altijd plek is. Eén meisje, student rechten, zegt dat ze dan voortaan wel loopt naar het station. Tien euro, dat is voor haar bijna twee uur werken bij Albert Heijn. Besteedt ze liever aan vier biertjes.