Eerste dokter die junk als patiënt behandelde

Als eerste in Nederland verstrekte hij methadon aan drugsverslaafden, maar „dwars” was arts en psychiater Peter Geerlings niet. Zijn vakgenoot Martien Kooyman: „Een behandelingsmethode voor opiumverslaafden bestond niet, dus er was niets om tegenin te gaan. Peter zei: laten we het maar eens proberen.”

Het was 1968. De heroïne had Nederland nog niet bereikt. Opium van de Chinese gemeenschap in Amsterdam gaf overlast. De overheid beschouwde drugsverslaafden als criminelen, niet als patiënten. Bij artsen of psychiaters belandden ze hooguit via Justitie.

Daarin moest verandering komen, vond Geerlings (1939). Het voorschrijven van methadon bleek opiumverslaafden te helpen om van het spul af te blijven en een normaal leven op te bouwen. Geerlings opende een spreekuur voor drugsverslaafden in Amsterdam. Tot dan toe konden alleen alcoholverslaafden uit eigen beweging terecht bij medici. Het drugsspreekuur was een succes. Binnen korte tijd werden ook in andere steden zulke spreekuren geopend.

Geerlings, onder meer werkzaam op het Academisch Medisch Centrum van de Universiteit van Amsterdam, koppelde drugsverslaving los van Justitie. Nadat heroïne was opgekomen, in de jaren zeventig, werden de budgetten tegen drugsverslaving overgeheveld van Justitie naar Volksgezondheid. „Strafrecht kost een boel geld en maakt het probleem alleen maar erger”, zei Geerlings in een interview met GGZ-platform psy.nl in 2004, het jaar waarin hij een groots afscheid kreeg als eerste geneeskundige van de Jellinekkliniek.

In zijn vakgebied bracht Geerlings revoluties teweeg, maar persoonlijk was hij rustig, bedaard, bescheiden, vertrouwenwekkend, scherpzinnig, tactisch – „helemaal niet controversieel”, aldus Henkjan van Vliet, die Geerlings kent uit de verslavingszorg. „Hij was een geliefde dokter, die niet boven, maar tussen zijn patiënten stond. Dat maakte hem zeer benaderbaar.” Volgens zijn tweede echtgenote, Lenneke Geerlings-Katz, kon hij goed een groep achter zich scharen. „Zelfs al waren mensen het met hem oneens, ze bleven hem beminnelijk vinden.”

Peter Geerlings kwam in 1939 ter wereld in Batavia. Zijn vader werkte aan de Burmaspoorweg. Nadat zijn vader in 1951 was doodgeschoten, verhuisde het gezin met zes kinderen naar Haarlem. Met zijn eerste vrouw kreeg Geerlings drie dochters. Op hen was hij bijzonder trots. De laatste jaren ging hij met zijn tweede vrouw graag wandelen en fietsen in de bergen, of paardrijden. Na zijn pensionering werd Geerlings medisch directeur van een verslavingskliniek in Schotland. Eromheen werden zwarte schapen gefokt. ,,Daar voelen de verslaafden zich bij thuis”, zei Geerlings.

Vorig jaar werd maagkanker geconstateerd bij Geerlings. Een operatie leek aanvankelijk succesvol, maar de kanker bleek uitgezaaid. Hij overleed op 20 september, thuis, tussen zijn familieleden. Even daarvoor had hij genoten van een lekker waterijsje.

Derk Walters