De onbeschaamde sprookjes van Vladimir Poetin

Natuurlijk werd het volk voor de gek gehouden, de woordvoerder van Vladimir Poetin draaide er vorige week niet omheen. In een televisie-interview besprak hij een recente publiciteitsstunt van zijn baas, het zoveelste toneelstukje voor de camera’s dat moest aantonen hoe stoer de Russische premier wel niet is.

Blijkbaar was dat de afgelopen jaren nog niet afdoende bewezen door de fotosessies van Poetin op jacht, Poetin op een motorfiets, Poetin in een raceauto, Poetin in een judopak, en Poetin die met bloot bovenlijf paardrijdt door de Russische natuur. Want in augustus bleek Poetin ook nog eens een verdienstelijk duiker te zijn. En het moet gezegd, de beelden van de premier die druipend uit het water van de Zwarte Zee oprijst – in kikvorspak met duikbril, zuurstofflessen en snorkel – zagen er indrukwekkend uit.

En dan had hij van de zeebodem zowaar ook nog twee forse fragmenten van Griekse amfora’s uit de zesde eeuw voor Christus opgevist. „De jongens en ik hebben ze gevonden”, zei hij bescheiden toen hij op het strand verscheen, met in iedere hand een antiquiteit. Het vroeg misschien wat veel van de goedgelovigheid van de gemiddelde Rus, maar ach ja, het was helder water, het was niet meer dan twee meter diep, en vooral: het was Poetin.

Dat de vazen al veel eerder door archeologen waren gevonden, en voor de premier op een mooi plekje onder water waren klaargelegd, dat sprak toch eigenlijk vanzelf, zei woordvoerder Dmitri Peskov. Natuurlijk was het een stunt. Waarom zou je daar moeilijk over doen?

Ja, waarom zou je ook eigenlijk? Dat politici overal ter wereld campagnestunts uithalen, en daarbij wel eens wat verzinnen, dat is niets nieuws. Maar bij Poetin gaat de onbeschaamdheid nog wat verder: niet alleen schotelt hij de Russen een fictieve werkelijkheid voor, hij overdrijft daarbij zó zeer dat voor iedereen duidelijk is dat het hem geen zier kan schelen of iemand er geloof aan hecht of niet.

Dezelfde onbeschaamdheid bleek eind vorige maand, bij de bekendmaking dat Poetin en president Medvedev van plan zijn om in maart, na de presidentsverkiezingen, voor elkaar plaats te maken. Met niet veel meer geloofwaardigheid dan bij die gebroken amfora kondigde Medvedev op het congres van hun partij, Verenigd Rusland, aan dat hij zich niet herkiesbaar zou stellen, en dat hij Poetin voordroeg voor het presidentschap.

Het was een vernederende vertoning voor de man die in juni nog in de Financial Times had gezegd dat „iedere leider op zo’n post als president zich herkiesbaar moet willen stellen”. Maar het maakte wel heel duidelijk dat de president van het grote Rusland, dat nog altijd een belangrijke rol in de wereld wil spelen, niet meer is dan een stroman van zijn premier. En dat het nooit anders is geweest.

Al jaren geleden hadden ze samen afgesproken dat het zo zou gaan, beweerde Poetin. Je vraagt je af wat erger is: als het een pure leugen is, over zo’n belangrijke staatszaak; of als het waar is, en de opvolgingskwestie inderdaad al jaren geleden in een onderonsje bekokstoofd is, waarna het Russische volk en de rest van de wereld vier jaar lang zijn zoet gehouden met een sprookje.

Poetin houdt de schijn niet meer op. De man die vier jaar lang zijn stoel mocht warm houden noemt hij nu „de waarnemend president” – terwijl Medvedev formeel toch nog een klein half jaar aan het hoofd staat van grootmacht Rusland, en volgende maand bijvoorbeeld nog op staatsbezoek moet in Berlijn. Een politieke leider die zich zo laat kleineren kan geen lang politiek leven meer beschoren zijn.

De afgelopen jaren heeft Medvedev herhaaldelijk mooi gesproken over de noodzaak dat Rusland verandert, moderniseert, transparanter wordt en minder corrupt. Maar het is bij mooie woorden gebleven.

Straks zit Rusland met een president die dat van 2000 tot 2008 ook al is geweest, en in de praktijk ook in de jaren daarna. Niemand twijfelt eraan dat hij straks de verkiezingen wint en dan tot 2018 in het Kremlin kan blijven, en misschien zelfs nóg een termijn tot 2024.

Poetin, die vorige week zijn 59-ste verjaardag vierde met zijn goede vrienden Gerhard Schröder en Silvio Berlusconi, en die volgende week collega Rutte op bezoek krijgt, is er klaar voor. Hij belooft stabiliteit, maar stagnatie lijkt waarschijnlijker. Want Poetin als drijvende kracht achter de hervormingen die Rusland zo nodig heeft, dat is een sprookje dat niemand zal geloven.

Behalve spierballen, zijn torso en zijn zelfverzekerdheid heeft Poetin de Russen weinig toekomstperspectief te bieden. Dat maakt hem kwetsbaar als de olieprijzen gaan dalen. Twintig jaar na het einde van de Sovjet-Unie heeft Rusland nog altijd geen geloofwaardige strategie om politiek en economisch serieus te kunnen meedoen in de wereld. Dat is een probleem voor de Russen, maar ook voor de rest van Europa.

Juurd Eijsvoogel