De burgemeester van Amsterdam, Bergen (N-H), Culemborg, enz.

De Burgemester 2702B 001

De formule is even helder als doeltreffend: geef een fotograaf een jaar de tijd zich te verdiepen in een onderdeel van de Nederlandse samenleving. Decennia na de eerste opdracht, in 1975, is hieruit een collectie ontstaan die het land in tientallen facetten heeft belicht. De titel die deze reportages bijeenhoudt: Document Nederland, een gezamenlijk project van het Rijksmuseum Amsterdam en NRC Handelsblad.

‘De burgemeester. Dana Lixenberg fotografeert een alledaags ambt’, zo luidt de titel van de editie 2011. Nederland telt op dit moment 418 gemeenten en (dus) burgemeesters. Alle burgemeesters portretteren zou een monotoon beeld opleveren. Hoe te kiezen?

Dana Lixenberg boog zich over de alfabetisch geordende lijst van gemeenten, waarbij zij koos voor één gemeente met de beginletter A, één met een B – tot en met Z (Q, Y en X ontbreken; I en J zijn samengenomen als IJ). Bij de selectie is gestreefd naar een mix van stad en platteland, verdeeld over alle provincies van Nederland, met jongere en oudere burgemeesters, evenwichtig verdeeld over de diverse politieke stromingen. De directeur van het Genootschap van Burgemeesters, Ruud van Bennekom, hielp Dana Lixenberg bij het maken van deze puzzel.

Toen Dana Lixenberg werd gevraagd Nederlandse burgemeesters te portretteren, zei ze vooral nieuwsgierig te zijn naar de wereld waarin zij werken: waar en met wie zij vergaderen, welke gebouwen en landschappen het decor van hun werk vormen, met wie zij contact hebben op een gemiddelde werkdag. Deze lijn heeft zij vastgehouden. Van elk van de 22 burgemeesters maakte zij een portret, ze fotografeerde hun bureaus, het uitzicht uit hun werkkamers, ze was aanwezig bij vergaderingen en ging mee op werkbezoek.

Als burgemeesters de landelijke media halen, dan is dat meestal bij verstoring van de openbare orde of andere ‘affaires’. Burgemeester Aboutaleb van Rotterdam probeert met man en macht een wilde kern van Feyenoordaanhang in toom te houden. Burgemeester Wolfson kreeg het zwaar te verduren doordat hij onvoldoende leiding had gegeven aan de bescherming van een homopaar in een wijk van de stad Utrecht.

Dana Lixenberg heeft dergelijk vuur van de strijd bewust gemeden. Tussen mei en september 2011 liep zij met elk van de 22 burgemeesters een werkdag mee, waarbij ze nadrukkelijk had gevraagd om een ‘gemiddelde dag’ en geen atypische van feest of ander bal. Wat valt dan op? Dat op de vergadertafels van veel burgemeesters precies dezelfde koffiekannen staan en dezelfde plastic bakjes met staafjes suiker en poedermelk. Dat burgemeesters door strenge (‘ARBO’)-regels hun klassieke bureaus hebben moeten inruilen voor verantwoord maar flets kantoormeubilair. Dat Nederland tot in alle gewesten zo ‘strak geordend’ oogt, à la de Beemster en schilderijen van Piet Mondriaan.

Bij elkaar opgeteld zijn het observaties die een scherp beeld geven van het moderne burgemeesterschap. Niet langer is de burgemeester een ambtsdrager die in zijn raadhuis resideert als een graaf in z’n kasteel. Het is, gezien door de lens van Dana Lixenberg, een alledaags ambt dat wordt uitgeoefend aan lange vergadertafels en bij werkbezoeken op de fiets.

Gijsbert van Es