Gucci verdrijft de pasta en de melk

Door de crisis raakt Venetië mogelijk miljoenen aan overheidssubsidie kwijt.

De voorgestelde oplossing, nog méér toerisme, stuit onder bewoners op verzet.

A canal in Venice is clogged with tens of tourist-laden gondolas on a recent summer day, August 15, 2011. Venice's resident population has sunk to little more than 59,000, down from about 175,000 at the end of World War Two. Lagoon die-hards are finding it ever more difficult to live normal lives as the city's infrastructure and stores are increasingly morphed to cater to tourists instead of residents. Picture taken August 15, 2011. To match FEATURE ITALY-VENICE/PEOPLE REUTERS/Manuel Silvestri (ITALY - Tags: ENTERTAINMENT) REUTERS

Angelo Goldman wurmt zich langs de slang van toeristen die door de steegjes van Venetië kronkelt. De gepensioneerde wetenschapper, die al veertig jaar in de waterstad woont, wijst omhoog naar de gesloten luiken. „Allemaal tweede huizen van rijken uit Parijs, Londen, Rome, New York. Ze zijn er maar een paar dagen per jaar. Ze creëren leegstand.”

In zijn buurtje achter de Ponte dell’Academia toont hij de veranderingen. „Hier zat een slager. Ze verkopen er nu glas uit Murano. Hier was een kapper, twee maanden geleden gesloten, omdat zijn huur werd verviervoudigd. Onze supermarkt is een broodjeszaak voor toeristen geworden.” Goldman kan wel dure schilderijen, Gucci-mode en maskers kopen in zijn wijk, maar voor pasta en een liter melk moet hij met de vaporetto, de waterbus, op pad.

Behalve het water, bedreigt nu ook de economische crisis Venetië. De regering bezuinigt fors op lokale overheden. Het gemeentebestuur weet niet of het nog de 150 miljoen euro krijgt die het jaarlijks uit Rome ontving, bedoeld voor het peperdure onderhoud van de kwetsbare stad. Onderhoud van riolen, het op diepte houden van de grachten en restauraties van monumenten worden bedreigd. Het geld dat er nog is, gaat op aan de peperdure ondergrondse waterkering, die de stad tegen de stijgende zeespiegel moet beschermen.

Wil Venetië onder deze omstandigheden overleven, dan moet het nóg meer toeristen aantrekken, meent de gemeente. Met hulp van private investeerders wil ze een nieuwe satellietstad met hotels, bioscopen en een stadion bij het vliegveld realiseren. De stad moet per metro onder de zee met het oude Venetië worden verbonden. Een geplande pan-Europese hogesnelheidslijn die ooit Lissabon met Kiev moet verbinden, zou ook in de Venetiaanse satellietstad moeten stoppen om nog meer bezoekers af te leveren. De kanalen in de lagune moeten worden uitgediept om grotere cruiseschepen te laten aanmeren.

„De diensten die we nu hebben, zijn alleen te handhaven, als er ook veel toeristen blijven komen”, zegt wethouder Alessandro Maggioni van Publieke Werken. „Anders kun je voor zestigduizend inwoners niet elke drie minuten een vaporetto laten stoppen of een theater openhouden.”

Volgens Goldman en andere kritische bewoners betekenen de plannen van de gemeente echter de dood van Venetië. De nationale monumentenorganisatie Italia Nostra stuurde deze zomer een brief naar Unesco, de organisatie die Venetië in 1987 op de Werelderfgoedlijst plaatste. De provocerende boodschap van Italia Nostra: „Haal Venetië van die lijst, want de achtereenvolgende gemeentebesturen hebben stad en lagune niet naar behoren weten te beschermen.”

Bewoners vrezen dat de stad zijn ziel verliest. Na de oorlog waren er nog 175.000 inwoners, nu 59.000. Goldman: „Het is een Disneyland voor toeristen geworden. Bewoners worden de stad uitgejaagd.”

Wethouder Maggioni ontkent dat hij de bewoners wegjaagt door zijn initiatieven. „Wij werken aan herbevolking door de economie te stimuleren. Alleen als we met hulp van private partijen investeren in de toekomst, kunnen we de stad in leven houden.”

Ook de restauratie van monumentale panden wil Maggioni uitbesteden aan particulieren. De gemeente is in onderhandeling met modehuis Diesel om de Rialtobrug voor 6 miljoen te laten restaureren. Geld dat de overheid zelf niet heeft. De Ponte dell’Academia wacht eenzelfde behandeling.

Architect Cristiano Gasparetto, bestuurslid van Italia Nostra in Venetië, noemt de plannen van het gemeentebestuur levensgevaarlijk. „Een tram onder de lagune is spelen met de natuur. De palen van Venetië staan op een fossiele kleilaag. Als daar gaten in ontstaan, erodeert de lagune in hoog tempo en wordt zij open zee, waardoor Venetië nog meer door het water wordt bedreigd.”

Hetzelfde effect heeft het verder uitdiepen van de kanalen om cruiseschepen van driehonderd meter met een diepgang van achttien meter door te kunnen laten: zesduizend passagiers in één keer. Deze nazomerdagen bezoeken nog immer dagelijks vijf à zes cruiseschepen Venetië.

In totaal trekken per dag meer dan honderdduizend toeristen de stad door, het dubbele van het aantal inwoners. Op het San Marcoplein kun je lopen over de hoofden van Amerikanen, Europeanen, Russen en Japanners. Op drukke dagen regelen stadswachten het voetgangersverkeer om congestie te voorkomen.

Italia Nostra pleit voor quotering van het aantal toeristen: van tevoren een toegangskaartje reserveren voor de stad. Souvenirverkoopster Nicola Bardella moet er niet aan denken. Ze ziet goedkeurend hoe haar dochter in een mum van tijd een groep cruisepassagiers aan maskers, glaswerk en sleutelhangers helpt. „Wij zeggen: welkom, welkom. Heel goed dat de gemeente het toerisme wil stimuleren.” Ook de snel rijker wordende Indiërs en Chinezen moeten massaal Venetië bezoeken, vindt ze.

Het vioolstrijkje op het San Marcoplein strijkt voort. Een Nederlands echtpaar uit Haarlem geniet. „Schitterend. Echt de moeite waard, maar het is hier veel te druk. Wij zouden dat in Amsterdam zo niet willen. Al begrijpen we het wel. Het is een keuze uit twee kwaden.”