Doordacht oordelen, afkraken of kritiekloos juichen

Juryleden spelen een centrale rol in de vele talentenjachten die nu populair zijn op tv. Hun rol is getransformeerd. Kandidaten worden niet meer streng en serieus beoordeeld, ze worden eerder toegejuicht.

Kunnen de juryleden van The Voice of Holland luisteren? Musicalroutinier Chaira Borderslee, in het vak sinds 1996, deed auditie en niemand draaide zijn stoel voor haar om. Om beschadiging bij belediging te voegen, gaf producent John de Mol haar na afloop een boete van 5.000 euro omdat ze haar afgang voortijdig verklapte, wat volgens het contract niet mocht. Gelukkig kon ze woensdag in Shownieuws melden dat ze toch mag meedoen met De Mols nieuwe show The Winner Is, om de boete bij elkaar te verdienen.

Zong Borderslee zo beroerd of had de jury spruitjes in de oren? Geen van beide, Borderslee stond in de verkeerde show. The Voice is gericht op popmuziek. Als je daar iemand tussenzet die allerlei stemacrobatiek toont die het veeleisender musicalgenre voorschrijft, slaat dat dood.

Hoewel de hausse aan talentenjachten op tv begon met het Britse Pop Idol in 2001, zijn talentenjachten veel ouder. De eerste op de Nederlandse tv was Nieuwe oogst in 1958, aanvankelijk nog zonder jury en winnaars. Meer op de bottere aanpak van moderne jury’s leek die van Top of flop (1961-1965). Nieuwe singletjes werden daar beoordeeld door met een belletje te rinkelen (top) of met een toeter te honken (flop).

Pionier van de huidige trend was Henny Huisman met zijn Soundmixshow (1987-2002). Bij de juryleden had je een vaste verdeling van good cop, bad cop: Barry Stevens was de lieverd, Jacques d’Ancona was het kritische jurylid, wat hem niet in dank werd afgenomen.

Het vak van jurylid bij een tv-talentenjacht heeft sindsdien een grote verandering ondergaan. Lange tijd waren juryleden achtenswaardige heren achter een tafel, die hun overwogen oordeel gaven en zich verder afzijdig hielden. Streng, maar met een zekere mildheid omdat het ging om zenuwachtige beginnelingen.

Toen kwam Idols. Deze show ontleende zijn kracht aan het toelaten van talentloze malloten op wie de jury vrijelijk mocht schieten. Het afgewogen oordeel werd vervangen door zo creatief mogelijk beledigen. In Idols zat overigens een gekke cesuur. Na de open voorrondes volgde gelijkschakeling van de resterende kandidaten. Ze kregen allemaal hetzelfde RTL-uiterlijk aangemeten, de jury zorgde ervoor dat de stemmen ook gelijkgeschakeld werden.

Na acht jaar lang afkraken had het volk er genoeg van. De kijkcijfers van de vele Idols-klonen bleven kelderen. In de nieuwe shows, The Voice voorop, moeten de jury’s juist positief zijn, om niet te zeggen: kritiekloos juichend.

The Voice is op vele manieren vernieuwend in het genre, vooral wat betreft de rol van de jury. Met de afstandelijke autoriteit is het gedaan; de juryleden blijven niet waardig zitten maar springen de hele tijd op, vallen de kandidaten om de hals en doen een voetbaldansje. Het juryprofiel is anders. Alleen Angela Groothuizen is artiest buiten dienst. De anderen zijn geen professionele keurmeesters, maar zitten volop in hun eigen carrière, waardoor de kritische distantie weg is. De juryleden hebben ook de rol van de presentatoren overgenomen. Die staan nu op de gang, om de artiesten op te vangen. In de zaal maken de juryleden de show. Vroeger zaten ze in de zijlijn, nu staan ze centraal.

En ze heten geen juryleden meer, ze zijn ‘coaches’ geworden, die hun talenten begeleiden. Dat geeft The Voice een sympathieke wederkerigheid: zodra de juryleden hun stoelen hebben omgedraaid, proberen ze zichzelf te verkopen aan de artiest. Ze sméken de kandidaat om hen als coach te kiezen. De jury kiest niet meer de deelnemers, de deelnemers kiezen de juryleden.

The Voice of Hollandvanavond, RTL 4, 20.30 - 22.30 uur

Stacey Rookhuizen (X-Factor)

De voormalige platenbazin is met haar 25 jaar de jongste in deze selectie. Een eigen platenmaatschappij, eigen kleding- en sieradenlijn en veel geprezen om haar eigen stijl. Met hippe kapsels en onbegrijpelijke outfits is jurylid Stacey Rookhuizen eveneens scherp en eigenzinnig. De zoektocht naar nieuw talent houdt voor haar niet op. In haar ogen moet elk onbekend talent de kans krijgen om ontdekt te worden en een album te maken.

Geregeld is ze jurylid bij popprijzen op televisie zoals het Junior Songfestival. Echt bekend werd ze met haar juryrol in X-Factor. Ze won echter nog nooit met haar categorie het programma, terwijl haar collega’s Gordon, Angela Groothuizen en Eric van Tijn dat wél deden.

Desondanks neemt de blondine geen blad voor de mond in het programma. Spraakmakend was de publieke vete die ze met Gordon uitvocht over zijn groep BadBoyz in 2010. Rookhuizen: „Jullie gedragen je steeds meer zoals Gordon, terwijl jullie zeggen gewoon hetero te zijn. Daar zie ik steeds minder van.” Inmiddels is ze de ‘bitch' van de X-Factor jury en maakt ze die naam waar. Ze vindt ook wel eens iets mooi: „De tering, wat is dit goed!” (LF)

Dan Karaty (So You Think You Can Dance, Holland’s Got Talent)

De Amerikaanse positivo is internationaal bekend door zijn jurywerk in de Canadese, Australische en de Nederlandse So You Think You Can Dance en van X-Factor. In Nederland kennen de 35-jarige choreograaf verder van Holland’s Got Talent.

Karaty woont om de zoveel tijd in zijn geboorteplaats New York en Nederland. De programmaondertiteling is vaak te langzaam voor zijn snelle commentaar, ondanks het feit dat hij vaak hetzelfde zegt. Karaty blijft namelijk een liefhebber die vaak superlatieven tekort komt. „You are amazing” en „That was a great performance”.

Dat positivisme is niet eens zo vervelend. Meerdere sterren zeggen zichzelf gevonden te hebben door de erkenning van Karaty. Dat laat zien dat hij je niet alleen goed laat voelen. Hij heeft ook kennis van zaken.

Maar als je echt indruk wil maken, dan moet je vooral een dans-act willen zijn. Pas dan stralen de ogen van de New Yorker en komt zijn ware aard boven. Die van een klein jongetje die een zak lekkere snoepjes ziet. Volgens hem is „The ultimate goal to entertain the audience”. Als je Karaty kan ‘entertainen’, dan heb je het gemaakt. (LF)

Angela Groothuizen (The Voice of Holland, Let’s Dance, X-Factor)

Je zou haast vergeten dat Angela Groothuizen (52) ooit een artiest is geweest. Inmiddels lijkt ze vastgeroest op jurystoelen van vele talentenjachten. Van 1979 tot 1988 zat ze in de meidengroep de Dolly Dots, na het uiteenvallen van die groep richtte ze zich met succes op televisie. Inmiddels lijkt er geen talentenjacht zonder haar commentaar te bestaan. Zo lijkt het, want ze is pas jurylid sinds 2009. Maar haar deelname aan kijkcijfersuccessen X-Factor en later The Voice of Holland doen dat gevoel recht.

Ze is niet erg negatief, wel serieus en vooral jonge meiden voelen zich op hun gemak bij de ervaringskundige. Ze maakt het altijd gezellig met de andere juryleden van X-Factor en vooral The Voice, maar zelden excelleert ze als degene met het beste oordeel. Meer als iemand die kandidaten op hun gemak stelt.

Niet voor niets is Groothuizen de ‘mama van de jury’ in X-Factor. Toch kan ze ook fel uit de hoek komen. Eric van Tijn kreeg er van langs in X-factor toen hij omwille van de concurrentie voor zijn pupil Rochelle (de latere winnares), de act van Angela (Adlicious) slecht noemde. Mama is boos en twijfelt nu over een nieuwe deelname aan het programma. „Het leek wel meer te gaan om de strijd onderling, terwijl het gaat om nieuw talent.” (LF)

Gordon (Idols, X-Factor, Holland’s Got Talent)

Staat in de top tien van meest irritante Nederlanders op televisie, maar dat deert hem niet. „Ik zou het pas erg vinden als ik er niet bij zou staan.” Als jurylid van ondermeer Idols, X-Factor en Holland’s Got Talent werd hij bekend door zijn meedogenloze commentaar. Zijn debuut als jurylid, bij Idols 4 in 2007, was meteen spraakmakend toen hij bij de audities een kandidate een ‘nekschot’ toewenste voor haar ‘valse gekraai’.

Dit leidde tot stevige kritiek van zijn voorganger Henkjan Smits in Elsevier. Ook ontving de vaak schaterlachende Gordon dreigbrieven voor zijn harde opmerkingen. In liveshow 7 van dezelfde reeks liep hij ook nog eens boos weg, omdat hij het oneens was met de uitschakeling van Pauline Zurlohe. „Het gaat toch om de zangkwaliteit”, brieste hij na afloop.

In de jury van X-Factor (sinds 2008) groeide hij uit tot één van de populaire juryleden, vooral door zijn aanstekelijke lach. Hij matigde zijn toon, maar bleef grappen uithalen met kandidaten en felle discussies voeren met collega jurylid Eric van Tijn. Voor de zanger en televisiemaker zetten velen de tv aan. Ook zonder Geer.

(LF)

Roel van Velzen (The Voice of Holland)

Zanger Roel van Velzen (33) begeleidt bij The Voice of Holland zijn eigen concurrentie: hij zit zelf midden in de bloei van zijn carrière. Vijf jaar geleden had hij zijn eerste hit met Baby Get Higher, mede dankzij een optreden in De wereld draait door. VanVelzen (zoals zijn artiestennaam luidt) maakt melodieuze pop, maar ook rock en dance. De remix die Armin van Buren maakte van zijn Broken Tonight werd een danshitje in de Verenigde Staten. Verdere hits: Burn, Love Song, When Summer Ends.

In The Voice is hij bij de kandidaten het populairste jurylid. Hij is de enige met ervaring in Engelstalige pop en rock, de genres die ook het populairst zijn bij kandidaten en publiek. Met Van Velzen als coach won Ben Saunders vorig seizoen de eerste editie van ‘The Voice’. Van de vijf juryleden is hij de meest serieuze en welbespraakte, voor zover dat een rol speelt. Bovendien is naar verluidt degene die producent John de Mol de belangrijkste innovatie van The Voice aan de hand heeft gedaan: het blind beoordelen van de zang. De juryleden luisteren de eerste keer met hun rug naar de zangers gekeerd.

Queen-fan Van Velzen is bovenal erg goed in fan zijn. Toen Ben Saunders vorig jaar begon, bleef Van Velzen eindeloos op zijn knopje rammen en hij beet in zijn tafeltje: „Jezus! Goed! Dit was de beste auditie die we tot nu nu gehad hebben!” Dat laatste zegt hij overigens wel vaker. Enthousiast bespringt hij zijn favoriete kandidaten. Dat ziet er ontwapenend uit, mede omdat Van Velzen zo’n dertig centimeter korter is dan de gemiddelde deelnemer.

Het siert overigens The Voice – waarin sowieso opvallend veel ruimte is voor afwijkende types – dat de show nauwelijks aandacht besteedt aan het feit dat Van Velzen een klein mens is. Zelf maakt hij er wel eens een grapje over, waar iedereen dan opgelucht hard om lacht. (WT)

Willem Nijholt (Op zoek naar...)

Hij deed zo zijn best om aardig en mild over te komen, maar hij bleef de strenge meester voor wiens oordeel iedereen sidderde. De applausmachine werd even op pauze gezet als Nijholt sprak, als de oudoom die een woord van ernst en aandacht vraagt op een bruiloftsfeest. Wanneer het publiek het waagde om mee te klappen met de liedjes, werden ze door hem tot de orde geroepen.

De 76-jarige acteur in ruste was opperrechter van ‘Op zoek naar’, dat eerder dit jaar is geëindigd. De winnaars kregen de hoofdrollen in de musicals Evita, ‘Joseph’, Mary Poppins en Zorro. Nijholt vervulde de rol die componist Lord Lloyd Webber had in de oorspronkelijke Britse versie. Deze werd met ‘The Lord’ aangesproken.

Nijholt liet zich minder verafgoding aanleunen, maar ook aan zijn oordeel werd veel waarde gehecht. Nijholt was traditioneel in zijn rolopvatting: hij sprong nooit op om een voetbaldansje te doen. Geen juichende superlatieven, maar een weloverwogen, uitgebreide beoordeling met de sterke en zwakke punten. „Ik ga mezelf weer geháát maken”, zei hij er alvast bij, maar hij verviel nooit in beledigen. Ook aan lolletjes van de juryleden onderling deed hij liever niet mee. Waardige autoriteit boven alles. (WT)