Afwijkende denkers: een vrouw, zestien mannen

De rubriek Profiel (meestal KRO, soms HUMAN) bestaat uit gefilmde portretten van markante tijdgenoten. De ene keer werkt de hoofdpersoon zelf mee, zoals woensdag strafrechtadvocaat Inez Weski, de andere keer komen alleen mensen uit de omgeving en deskundigen aan het woord.

Dat kan funest uitpakken, zo bewees gisteren het door Monique Nolte samengestelde portret van cabaretier Hans Teeuwen. Hoe krijg je het voor elkaar een zo bloedeloos en institutioneel beeld te schetsen van een fervente nihilist? Graag had ik het gezicht van Teeuwen gezien bij het kennisnemen van het zinnetje over „het Brabantse plaatsje Budel, decor van zijn fantasierijke geest.”

Televisie is dol op het bewieroken van rebellen, van „de vierkante staafjes in de ronde gaten.” Zo worden ze genoemd in de klassieke Apple-commercial Think Different uit 1997. In een minuut tijd zien we daarin zeventien „crazy ones” in zwart-wit de revue passeren, van Einstein en Picasso tot Hitchcock en Lennon.

Ter gelegenheid van de dood van Steve Jobs stelt De wereld draait door (VARA) deze week een Nederlandse versie samen. Dagelijks treden twee prominenten aan die elk uit het initiële aanbod van zeventien Nederlandse hemelbestormers er een mogen schrappen en een naar eigen keuze toevoegen.

Het leidt tot aardige debatjes. Werd de ene avond Ramses Shaffy verwijderd, de volgende dag was hij weer terug. De verzuchting van Jelle Brandt Corstius dat Theo vanGogh niet in het rijtje thuishoort, omdat „hij dit land kapot heeft gemaakt”, klinkt nog lang door in de sociale media.

De grens tussen dwarse en grote Nederlanders is vaag: naast Brood, De Jonge en Appel misstaat de regenteske Drees enigszins. Het grootste probleem in deze canon van dwarsliggers is congruent met een breder gesignaleerd tekort op de Nederlandse televisie. Na het om verdedigbare redenen wegstemmen van Ayaan Hirsi Ali en majoor Bosshardt komt er nog maar één vrouw in voor, de spreekwoordelijk stoute Annie M.G. Schmidt.

Zijn vrouwen braver dan mannen of worden ze te weinig serieus genomen, als ze afwijken van de norm? De originele spot telde er wel drie: vliegenierster Amelia Earhart, choreograaf Martha Graham en zangeres Maria Callas.

Van Aletta Jacobs, Mata Hari en Hannie Schaft zijn misschien moeilijk bewegende beelden te vinden, maar zeker wel van Fien de la Mar, Greet Hofmans, Marga Klompé, Phil Bloom, Jasperina de Jong, Xaviera Hollander, Neelie Kroes, Nina Brink en Anouk.

Als Albert Mol wordt opgenomen als pionier van openlijke homoseksualiteit, dan zou je ook Anna Blaman, Andreas Burnier, Pia Beck of Ien Dales kunnen kiezen.

En indien geen van die namen opweegt tegen de afwijkende denkkracht van al die heren, dan zou je in het uiterste geval nog kunnen gaan voor prinses Irene, koningin Juliana of Anne Frank.