Shalit leeft en niet alleen als plaatje

Radicale Palestijnen hielden Gilad Shalit sinds 2006 vast in de Gazastrook.

Achter zijn vrijlating gaat veel politiek opportunisme schuil, in beide kampen.

Noam Shalit stands near cardboard cut-outs of his son, captured Israeli soldier Gilad Shalit, during a protest calling for his release, outside Prime Minister Benjamin Netanyahu's office in Jerusalemin this December 21, 2009 file photo. A deal to exchange Palestinian prisoners for Israeli soldier Gilad Shalit will take place next month, Al Arabiya television channel reported on October 11, 2011. REUTERS/Ronen Zvulun/Files (JERUSALEM - Tags: CIVIL UNREST POLITICS) REUTERS

Zijn portret is overal. Op stickers in de discotheken van Tel Aviv, op voordeuren van Israëlische kolonisten op de bezette Westelijke Jordaanoever, op bumpers van dure auto’s in Jeruzalem. Elke Israëliër kent de namen van zijn vader, moeder en opa. Noam, Aviva en Zvi.

De Israëlische militair Gilad Shalit, nu 25, zit al vijf jaar lang gevangen in de Gazastrook na zijn ontvoering door de Palestijnse fundamentalistische beweging Hamas. Maar over enkele dagen komt hij naar huis, belooft de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

Dinsdagnacht stemde het Israëlische kabinet met grote meerderheid voor een akkoord met Hamas dat de vrijlating van Shalit moet garanderen. Israël was in juli nieuwe onderhandelingen begonnen met Hamas, onder leiding van Egypte. Duitsland zou ook een rol hebben gespeeld – hoe is onduidelijk. Het akkoord luidt als volgt: Israël laat eerst 450 Palestijnse gevangenen vrij. Dan krijgt Israël Shalit. En daarop laat Israël nog eens 550 Palestijnen gaan. Van de 1.027 vrij te laten Palestijnen zouden er honderden tot levenslange gevangenisstraffen zijn veroordeeld voor terreur tegen Israël.

Het is een hoge prijs voor een wat slungelige, verlegen jongeman. Shalit is geen oorlogsheld. Hij voelt eerder als familie, zeggen Israëliërs. Netanyahu noemt hem niet zonder reden „onze zoon”. Elke Israëliër heeft wel een kind, neef of buurjongen in het leger aan wie Shalit doet denken. Het nieuws ging razendsnel rond. Vergezeld van kreten van opluchting, vreugde en lof voor de premier. Eenieder die in het Israëlische leger diende, weet dat het functioneert bij de gratie van de belofte dat de staat zijn militairen weer veilig thuisbrengt.

Het lot van piloot Ron Arad, die 25 jaar geleden boven Libanon werd neergehaald en sindsdien wordt vermist, is niemand vergeten. Dat kon ook niet, zijn silhouet staat naast dat van Shalit op plaatjes die overal zijn verspreid. Arad wordt dood gewaand. Shalit leeft. Zijn naam is nooit uit de nieuwskolommen verdwenen. Op zijn 25ste verjaardag, in augustus, demonstreerden sympathisanten bij de grensovergang met de Gazastrook. In september sprak vader Noam op het hoogtepunt van de sociale protesten over huur- en voedselprijzen over zijn zoon.

Het Israëlische publiek roept de achtereenvolgende regeringen al vijf jaar op om Shalit vrij te kopen – ongeacht de prijs. En Israël heeft daarover al even lang onderhandeld met Hamas. Voor zover bekend is aan Hamas’ wisselkoers – duizend tegen één – al die jaren weinig veranderd. Waarom gaat Israël nu opeens akkoord?

Premier Netanyahu zegt dat dit, met het oog op de Arabische opstanden, misschien wel de laatste kans is om Shalit thuis te krijgen. Als er na de verkiezingen in Egypte een regering komt die Israël minder goed gezind is dan de in februari verjaagde president Mubarak of het militaire tussenbewind, valt er – bij gebrek aan bemiddeling – wellicht niks te ruilen.

Mogelijk voelt Netanyahu zich ook tot deze ruilhandel gedwongen door zijn positie in eigen land, die lijdt onder de aanhoudende sociale onrust. Na de massale straatprotesten van deze zomer komen verschillende beroepsgroepen nu stuk voor stuk bij de premier klagen. Ziekenhuisartsen staken deze week. Er zijn stakingen aangekondigd in de universiteiten en in het openbaar vervoer. Aan het eind van deze maand staat weer een groot straatprotest gepland. De sfeer in het land is alsof alles steeds erger wordt. Afleiding komt Netanyahu niet slecht uit.

Voor Hamas, dat de Gazastrook in handen heeft, komt de ruil ook op een gunstig moment. Politieke rivalen, van Fatah, stalen vorige maand de show toen Fatah-leider en Palestijns president Mahmoud Abbas de Verenigde Naties vroeg om toelating van Palestina als onafhankelijke staat. De toespraak van Abbas in New York werd met veel vlagvertoon gevierd op de Westelijke Jordaanoever, waar Fatah regeert. Hamas heeft ook te kampen met groeiende grieven onder de bevolking van de Gazastrook. Gazanen klagen niet alleen over de Israëlische blokkade, waardoor de economie er miserabel voor staat, maar ook over de strikte, islamitische leefregels van Hamas.

Voor Israël is Hamas officieel nooit een gesprekspartner geweest bij vredesonderhandelingen. Daar verandert dit akkoord niets aan. Het vredesproces, dat vastzit, zal er niet door op gang komen. Israël gaat door met het oppakken van Palestijnen. Duizenden van hen blijven vastzitten. Van wederzijds respect is geen enkele sprake. Deze gevangenenruil zal de situatie in Israël en de Palestijnse gebieden alleen maar verergeren, waarschuwt onder anderen de extreemrechtse minister van Buitenlandse Zaken Avigdor Lieberman. Hij stemde tegen het akkoord met Hamas.

Ook ultra-orthodoxe rabbijnen veroordeelden het akkoord. Het zou een capitulatie zijn voor Israëls aartsvijanden. Een teken van zwakte. Een aanmoediging voor Palestijnen om vaker Israëlische militairen gevangen te nemen. Bovendien zijn duizend veroordeelde en kwade Palestijnen op vrije voeten voor hen reden tot vrees. Tegenstanders van de ruil vragen zich hardop af: hoeveel zonen zal dit Israël in de toekomst kosten?