Pleiter voor koninklijke openbaarheid

Lambert Giebels had een ambtelijke en een politieke carrière. Hij werd ook bekend van zijn strijd om toegang tot het archief van de koningin.

Nederland, Breda, 12-04-2007 Lambert Giebels. © Joyce van Belkom Joyce van Belkom

Lambert Giebels was een vasthoudend man. De historicus, die gisteren op 76-jarige leeftijd in zijn woonplaats Breda overleed, vocht twintig jaar lang een juridische strijd uit om de papieren van de commissie-Beel te mogen inzien. De bescheiden van deze commissie, die in 1956 onderzoek had gedaan naar de affaire rondom gebedsgenezeres Greet Hofmans, liggen achter slot en grendel in het Koninklijk Huisarchief (KHA). Giebels wilde ze bestuderen, maar kreeg van de koningin, die het archief beheert, nul op het rekest.

Hij procedeerde door tot aan de Raad van State, maar ook dit hoogste rechtscollege stelde hem in het ongelijk. Het KHA is geen bestuursorgaan en de koningin beheert de collectie als privépersoon, aldus de Raad. Daarom is zij onderzoekers geen toegang verschuldigd.

Giebels was geïnteresseerd in de papieren omdat hij werkte aan een biografie van voormalig KVP-premier en vicevoorzitter van de Raad van State Louis Beel. Hij promoveerde er in 1995 op aan de Katholieke Universiteit Nijmegen.

Ook na voltooiing van de dissertatie bleef Giebels ijveren voor openbaarmaking van de papieren van de commissie-Beel. Hij vond daarbij steun in de Tweede Kamer. In 2005 nam die een motie aan waarin stond dat „stukken die voortvloeien uit de uitoefening van de functie van het staatshoofd” in een openbaar toegankelijk archief gedeponeerd moeten worden. Volgens premier Balkenende vielen de stukken en het rapport van de commissie-Beel echter niet onder deze noemer.

De frustratie voor Giebels was dan ook groot toen Cees Fasseur in 2005 van de koningin wel toegang kreeg tot het KHA, om onderzoek te doen voor zijn boek Juliana & Bernhard. Het verhaal van een huwelijk, 1936-1956, waarin hij uitgebreid inging op de Hofmans-affaire. Giebels sprak toen in deze krant van een „geweldige provocatie”. „Het begint er op te lijken dat [Fasseur] een soort hofhistoricus is. Dat zint mij niet. Openbaarheid van stukken kun je niet selectief doen.”

Het KHA bleef voor Giebels echter gesloten, waarop hij in 2007 zijn op openbare bronnen gebaseerde boek De Greet Hofmans-affaire publiceerde, een half jaar voordat Fasseurs boek verscheen.

Lambertus Johannes Giebels werd in 1935 geboren in Geldrop. Hij studeerde politieke en sociale wetenschappen en rechten. Hij vervulde diverse ambtelijke functies op het gebied van ruimtelijke ordening en planologie. Giebels was tussen tussen 1973 en 1977 lid van de Tweede Kamer, namens de Partij van de Arbeid. Daarvoor was lid geweest van Provinciale Staten in Noord-Brabant.

Na de publicatie van zijn goed ontvangen boek over Beel volgden meer biografieën. In 1999 en 2001 verschenen de twee delen van zijn levensbeschrijving van de Indonesische president Soekarno en in 2004 een biografie van Jezus.

Giebels schreef daarnaast tal van ingezonden stukken . In NRC Handelsblad alleen al vijftig opiniebijdrages in het afgelopen decennium. Zijn laatste brief die in deze krant werd afgedrukt, dateerde van 4 mei van dit jaar. Daarin kapittelde hij de krant over een hoofdredactioneel commentaar over, hoe kon het ook anders, het Koninklijk Huis.

    • Bart Funnekotter