Data uit gesubsidieerd onderzoek zijn van allen

Het lijkt zo vanzelfsprekend, maar het is het nog altijd niet: de resultaten van wetenschappelijk onderzoek gefinancierd met gemeenschapsgeld, horen beschikbaar te zijn voor de gemeenschap, andere wetenschappers niet in de laatste plaats.

NWO, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, heeft een volgende stap gezet om de beschikbaarheid van data te bevorderen. En ze doet het vanuit de machtspositie die een geldverstrekker per definitie heeft. Aan subsidieverlening is nu de voorwaarde verbonden dat NWO mede-eigenaar wordt van de data. Op die manier wordt de informatie toegankelijk gemaakt voor andere onderzoekers.

NWO is een zelfstandig bestuursorgaan dat ressorteert onder het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. De organisatie investeerde vorig jaar 741 miljoen euro in onderzoek. In de missie van NWO, die bij wet is vastgesteld, staat dat zij „de overdracht van kennis bevordert van de resultaten van door haar geïnitieerd en gestimuleerd onderzoek ten behoeve van de maatschappij”.

Zo bezien is het vreemd dat NWO aan haar subsidies niet eerder striktere voorwaarden heeft verbonden. Een gevolg was dat commerciële uitgevers aanzienlijke winsten konden boeken met de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek, ten laste van degenen die daarvan kennis wilden nemen – en er via de belasting al aan hadden meebetaald. Onderzoeksfinanciers in andere landen stellen de voorwaarden van openbaarheid van gegevens al langer.

NWO zette eerder een belangrijke stap door ‘open access’ tot een kerndoelstelling te maken: het streven om wetenschappelijke artikelen voor iedereen toegankelijk op internet te zetten. Betalen voor kennisname van publiek gefinancierd onderzoek is onjuist, vindt NWO ook zelf. Terwijl publicaties nu dikwijls slechts toegankelijk zijn door abonnementen op tijdschriften te nemen die soms duizenden euro’s per jaar kosten en verder alleen in een universiteitsbibliotheek te lezen zijn.

NWO-voorzitter Jos Engelen maakte onlangs in een column melding van een belangwekkend onderzoek naar aardwarmte, waarover een artikel te lezen was in Nature Geoscience. Óf online, maar dan na betaling van 32 dollar. In de nieuwe subsidierichtlijn van NWO staat ook als voorwaarde dat het overdragen van auteursrechten aan uitgevers verboden is als daarmee open acces onmogelijk zou worden gemaakt.

De organisatie is bezig met een bewustmakingscampagne om wetenschappers duidelijk te maken dat de data niet ‘van hen’ zijn. Daarmee lijkt NWO zich tot datatussenpersoon te ontwikkelen.

Hopelijk is de organisatie zich ervan bewust dat de data evenmin ‘van haar’ zijn. Behoudens uitzonderingen omwille van de veiligheid zijn ze van iedereen, van de gemeenschap die ervoor heeft betaald.