Blokkade banenplan is een nederlaag voor Obama

Obama’s plan moest iets doen aan de werkloosheid en aan de maatschappelijke onvrede. Hij kan een zege goed gebruiken, maar die gunden de Republikeinen hem niet.

Ze zijn boos op Wall Street, de banken, het politieke systeem. Maar de meest gehoorde slogan op de pleinen van al ruim dertig steden is ‘banen, banen, banen!’

Occupy Wall Street, Occupy Boston, of de Occupy-beweging in al die andere steden waar demonstraties zijn, is een uiting van een al maanden groeiende sociale onrust.

De werkloosheid, onder president Barack Obama gestegen naar 9,1 procent, is meer dan een getal om de economische malaise mee uit te drukken. Het is een katalysator voor woede onder jonge Amerikanen.

President Obama toonde de afgelopen dagen begrip voor de „zorgen” van de demonstranten. Maar hij zal iets moeten doen aan de werkloosheid, zowel om de grote maatschappelijke onvrede weg te nemen, als om kans te houden op herverkiezing volgend jaar. De werkloosheid blijft onveranderlijk hoog, terwijl de populariteitscijfers van Obama dalen.

Begin september riep de president een zeldzame gemeenschappelijke zitting bijeen van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Hij kondigde een groot banenplan aan, met maatregelen ter waarde van in totaal 447 miljard dollar.

Democraten en Republikeinen moesten hun verlammende twisten opzijzetten en gezamenlijk Amerika aan het werk helpen, zei hij. Het plan was volgens Obama een niet-politiek pakket, waar geen Republikein tegen zou kunnen zijn. „Deze wet moeten jullie meteen aannemen”, zei hij zestien keer tegen het Congres.

Maar zo eenvoudig gaat dat niet in Washington, dat al maanden door een diepgaande twist tussen de partijen min of meer politiek verlamd is. De Senaat stemde deze week tegen behandeling van Obama’s banenplan. Obama had de steun van zestig van de honderd Senaatsleden nodig, maar hij kreeg steun van slechts 49.

Alle Republikeinen stemden tegen. Opvallend was dat ook twee Democratische leden in de door Democraten gedomineerde Senaat tegenstemden. Strategisch, zo lijkt het: ze moeten volgend jaar hun zetel veiligstellen in staten waar de Democraten op zwaar verlies staan.

De blokkade door het Congres is een grote nederlaag voor Obama. De wet is voor hem van politiek levensbelang. Zijn banenplan moest „een einde aan het circus maken” tussen Democraten en Republikeinen, zoals hij het zei. Sinds een conflict over het schuldenplafond, deze zomer, gunnen beide partijen elkaar geen succesjes meer, laat staan dat de Republikeinen een wankele president aan herverkiezing willen helpen.

Obama had de voorstellen zo verpakt dat ze interessant moesten zijn voor beide partijen. Hij wilde extra geld uittrekken voor scholen, hogere uitkeringen voor werklozen en investeringen in de publieke sector. Er zouden veel meer mensen worden aangenomen om snelwegen en bruggen op te knappen.

Interessant voor Republikeinse Congresleden waren de lagere belastingen voor bedrijven en gezinnen. De Democraten in de Senaat voegden op het laatste moment nog een extra belasting toe voor miljonairs. Dat ligt goed bij Democratische kiezers.

Obama heeft gezegd dat hij het plan niet terugtrekt. „Dit gevecht is niet afgelopen. Het Congres moet nu duidelijk maken of ze ook leraren, bouwvakkers en brandweerlieden aan een baan willen helpen.”

De enige kans die Obama nog heeft, is het plan herschrijven en het in kleine onderdelen in stemming laten brengen. Maar de bedoeling was nu juist alles in één keer te behandelen, zodat het boven het geruzie van alledag uit zou stijgen.

Republikeinen, zoals de leider van de Senaatsfractie, Mitch McConnell, zeggen dat Obama het zo heeft geschreven, dat het wel moest mislukken. Zo, was de gedachte, laat Obama de kiezer zien dat hij van alles probeert, maar dat tegenstanders partijbelang boven landsbelang stellen.

Dat zou een riskante strategie zijn. Obama kan zich, gezien zijn historisch lage populariteit, geen tijdverlies met politiek spel veroorloven. In september kwamen er 103.000 banen bij, bleek vorige week. Dat is voor de grootste economie ter wereld een bijna verwaarloosbaar aantal.

Om de woede van betogers op de pleinen in de Amerikaanse steden weg te nemen, én de woede van de kiezer te sussen, zal Obama met iets nieuws moeten komen. En zijn speelruimte is deze week weer een beetje kleiner geworden.