Uniformen en medailles wijken voor witte gewaden

Vandaag laat de Birmese regering 6.000 gevangenen vrij, mogelijk ook politieke.

De oppositie is verbijsterd. Zou de Birmese Lente dan echt zijn begonnen?

Khin Maung Swe klinkt beduusd als hij de telefoon opneemt. Hij heeft net op televisie gehoord dat de regering vandaag ruim 6.000 gevangenen gaat vrijlaten. „Het is allemaal een beetje verwarrend”, zegt de leider van de Birmese oppositiepartij Nationaal Democratisch Front vanuit Rangoon. Zo zegt de regering niet of politieke gevangenen ook amnestie krijgen en of alle gevangenen in één keer vrijkomen. „Maar als dit echt gebeurt, is het heel belangrijk voor ons en voor het land.”

Het valt niet meer te ontkennen: er verandert echt iets in Birma. En dat zonder revolutie of protesten. Dezelfde leiders die het land decennialang in een ijzeren greep hebben gehouden, introduceren sinds vier maanden de ene na de andere hervorming. Ze doen het langzaam en ze regisseren alles tot in de details. Maar ook verstokte critici van het regime constateren: Birma wordt een beetje democratischer.

De voorgenomen vrijlating is het beste bewijs tot nu toe. Amnestie voor de ruim 2.000 politieke gevangenen is al jaren de belangrijkste eis van westerse regeringen en de Birmese oppositie. Nu fluisteren anonieme regeringsfunctionarissen al dagen dat het echt gaat gebeuren. En wel vandaag, als het ‘Thadingyut’ (Volle Maan) is, een dag die volgens Birmezen geluk brengt. Dat de Mensenrechtencommissie van de regering gisteren opriep ‘gewetensgevangenen’ vrij te laten, is de sterkste aanwijzing dat onder de 6.359 gevangenen die amnestie krijgen ook politieke gevangenen zitten.

De hervormingen komen een klein jaar nadat Birma voor het eerst sinds twintig jaar verkiezingen hield, die formeel een einde maakten aan de bijna vijftigjarige heerschappij van het leger. Die verkiezingen stuitten in het Westen op grote scepsis. De oppositie maakte geen kans en de nieuwe regering bestond uit dezelfde militairen die eerst de junta beheersten, maar dan zonder uniform. Het leger kreeg een machtige positie in parlement en regering. De nieuwe president werd Thein Sein, die tijdens de junta ook al premier was.

Het is meegevallen. Khin Maung Swe somt op wat zijn oppositiepartij allemaal heeft kunnen aanzwengelen in het parlement, waar ze zestien zetels won. Verhoging van de pensioenen, hervorming van de landwetten en goedkope leningen voor het midden- en kleinbedrijf zijn allemaal goedgekeurd. „We hebben zoveel zaken naar voren kunnen brengen en kunnen uitvoeren voor het volk.”

President Thein Sein ontpopt zich tot veler verrassing als een hervormingsgezinde leider. Hij voerde afgelopen zomer een constructief gesprek met oppositieleidster Aung San Suu Kyi, die kort na de verkiezingen vorig jaar vrijkwam na jaren van huisarrest. Er zijn in het parlement wetten aangekondigd die zorgen dat haar Nationale Liga voor Democratie bij volgende verkiezingen kan meedoen, zoals een wet dat oud-gevangenen zich kandidaat mogen stellen. De vorige verkiezingen heeft de NLD geboycot omdat ze de regels oneerlijk vond.

Thein Sein versoepelde ook de censuur, waardoor weekbladen nu artikelen over Suu Kyi en andere oppositieleden mogen afdrukken. Internetpagina’s van democratische media zoals de BBC en Democratic Voice of Burma, die de regering tot voor kort brandmerkte als ‘moorddadige omroepen’, zijn sinds een paar weken vrij toegankelijk.

En een van de grootste ontwikkelingen is dat Thein Sein twee weken geleden aankondigde de bouw van een megastuwdam bij het noordelijke Myitkyina stop te zetten. Het project zou stroom leveren aan China en een gebied ter grootte van de halve provincie Utrecht onder water zetten. De bevolking, activisten en Aung San Suu Kyi spraken zich ertegen uit. Tot voor kort was het ondenkbaar dat de regering daar rekening mee houdt.

De oppositie blijft voorzichtig. Win Tin, een partijgenoot van Aung San Suu Kyi die zelf 19 jaar in de gevangenis heeft gezeten, is nog niet blij over de aangekondigde amnestie. „We zijn teleurgesteld omdat ze zeiden dat er gewoon gevangenen worden vrijgelaten.” De regering heeft wel vaker een amnestie aangekondigd, waarbij slechts kleine kruimeldieven op straat werden gezet.

Ook is er juist dit jaar veel gevochten tussen het leger en rebellenlegers van de etnische groepen die aan de grens wonen. De regering heeft stappen gezet om gesprekken over een wapenstilstand nieuw leven in te blazen. Maar nog steeds zijn duizenden Birmezen door de gevechten hun huizen ontvlucht.

Toch heerst inmiddels ook in het Westen en bij de oppositie optimisme. „De veranderingen zijn begonnen in juli en ze zijn groter en gaan sneller dan wie dan ook had verwacht”, zegt een westerse diplomaat vanuit Rangoon. Een hoge functionaris van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Kurt Campbell, zei eerder deze week tijdens een toespraak in Bangkok dat er een „dramatische ontwikkeling” in het land plaatsvindt. En ook Suu Kyi gelooft dat Thein Sein „echte, positieve verandering wil brengen”. Na jaren van slecht nieuws uit Birma, lijkt een ‘Birmese Lente’ eindelijk begonnen.