Marechausseemuseum is boos op 'Bende van Oss'

Het Marechausseemuseum te Buren gaat opnieuw de De bende van Oss te lijf. Historici krijgt geen toegang tot het museumarchief als ze te nauw met de gelijknamige film verbonden zijn.

Vorige week ventileerde historicus Jos Smeets, tevens beheerder van het archief, zijn ongenoegen over de historische misdaadfilm De Bende van Oss in een fel opiniestuk. Smeets vindt dat de misdaadfilm de marechaussee in de jaren dertig „karikaturaal en lachwekkend” opvoert en ten onrechte een link legt tussen ‘Het Wapen’ en de NSB.

Smeets ontzegde eerder professor Rooijakkers en historicus Leo Hoeks de toegang tot het archief van het Marechausseemuseum. Zij schreven een boek bij de film, Sabel tegen Mes, over een misdaadgolf in Oss begin jaren dertig die door de marechaussee de kop werd ingedrukt.

Toen Rooijakkers en Hoeks eerder dit jaar inzage vroegen in het archief van het Marechausseemuseum, lieten directeur S. Klijnhout en Smeets in een zeer vijandige e-mail weten dat zij „zelfbenoemde historici” en „vogels van divers pluimage” niet laten „grasduinen” in hun archief. Behalve „commerciële belangen” vonden ze blijkens de e-mail dat over de Bende van Oss inmiddels wel genoeg geschreven is.

Historicus Jos Smeets publiceerde zelf in 2001 de grondige, maar taaie studie De affaire-Oss. Hij beheert het particuliere archief van opperwachtmeester Arend Roelof Mintjes, tot 1935 commandant van de marechaussee in Oss. Smeets lijkt zich nu op te stellen als de spreekwoordelijke moeilijke weduwe van een overleden schrijver. Rooijakkers: „Het gaat nogal krampachtig, hij gooit de hoorn op de haak als je belt.”

Rijksarchivaris Martin Berendse zegt desgevraagd „wel een wenkbrauw op te trekken” over die houding. Toegang tot particuliere archieven is niet bij wet geregeld, aldus Berendse, maar als zo’n archief grotendeels bestaat uit overheidsstukken, dan „is de regel in Nederland dat we tot afspraken komen om vrije toegang te regelen”. Volgens de inventaris bestaat het archief-Mintjes grotendeels uit officiële correspondentie. Berendse laat uitzoeken hoe het zit.

Historicus Jos Smeets heeft blijkens zijn opiniestuk grote moeite met de vrijmoedige wijze waarop regisseur André van Duren van De bende van Oss, zelf Brabander, met de geschiedenis omgaat. Smeets vindt dat de film in de aftiteling niet mag stellen dat „een groot aantal marechaussees lid werden van de NSB”. Van de 49 marechaussees in Oss sloten er zich drie zich bij de NSB aan, aldus Smeets, terwijl na de oorlog slechts zeven procent van de marechaussee moest worden ‘gezuiverd’.

Rooijakkers wijst van zijn kant op de enorme schade die met de nazi's heulende politieagenten aanrichtte. „Dat heeft het boek De Jodenjagers van Ad van Liempt en Jan Kompagnie deze maand wel duidelijk gemaakt.”

Mondeling toelichten wil Smeets de vete niet: hij gooit de hoorn op de haak. Directeur Klijnhout van het Marechausseemuseum zegt „dat het ons recht is met niemand mee te werken, en daar hou ik het bij”.