Help! De provincie Zeeland loopt leeg!

Door het verlies aan banen, wordt Zeeland steeds onaantrekkelijker om te wonen. Commissaris van de koningin Karla Peijs maakt zich zorgen. Een tweede kerncentrale dan maar?

Ritthem, 21 juni 2011 Schorerpolder wordt in de toekomst onder water gezet. Foto: Walter Herfst

De overheid moet inkrimpen. Minder ambtenaren, minder kantoren. Dat is het voornemen van minister Donner (Binnenlandse Zaken, CDA). De kern van zijn plan: alle kantoren van de rijksoverheid, nu nog over 130 plaatsen verspreid, worden gecentraliseerd in dertien steden. Dat levert een besparing van 70 miljoen euro op.

Het voornemen bezorgt Karla Peijs (CDA) kopzorgen. De Commissaris van de Koningin in Zeeland constateert dat er geen Zeeuwse steden in de plannen voorkomen. Dus raakt de provincie mogelijk enkele kantoren van de rijksoverheid en bijbehorende banen kwijt. Peijs: „Ik moet er niet aan denken.”

Nu al zit Zeeland in zwaar weer. Neem het Roosevelt Study Center in Middelburg. Directeur Kees van Minnen moet binnenkort kiezen: óf hij vertrekt met zijn onderzoeksinstituut naar Amsterdam, waar hij het moet stellen met de helft minder geld. Of zijn Study Center (tien medewerkers) blijft in Middelburg, maar dan met nóg minder geld. Van Minnen: „Een gigantisch dilemma.”

De Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW), de voornaamste geldschieter, wil haar instituten samenvoegen. Alle geesteswetenschappen worden ondergebracht in Amsterdam. Dat is goedkoper. Wie niet naar de hoofdstad komt, krijgt geen bijdrage meer. Vanaf het nieuwe jaar zou het Roosevelt Study Center zijn subsidie van het KNAW verliezen, zegt Van Minnen. „Als er niet gauw een oplossing komt, moeten we dicht.”

Het is voor burgemeester Kees Schouwenaar van Middelburg de zoveelste organisatie die uit zijn stad dreigt te worden weggehaald. Hij verliest al tweehonderd banen bij het Zeeuwse politiekorps door de vorming van de Nationale Politie. Ook de rechtbank van Middelburg wordt ‘uitgekleed’. Voortaan buigen Bredase rechters zich over Zeeuwse bestuurszaken. Bovendien sluit Schouwenaar niet uit dat de rechtbank helemaal naar Breda verhuist. „En met de rechtbank zullen ook advocatenkantoren, deurwaarders en anderen zich verplaatsen. Een klap voor de lokale economie.”

De ontwikkeling is al zo’n tien jaar aan de gang in Zeeland. Vijftien jaar geleden werkten er 3.844 ambtenaren. Vorig jaar waren dat er nog maar 2.738. Schouwenaar: „Er is sprake van een geleidelijke uittocht.”

Op het bureau van Peijs ligt een lijstje met alle vertrokken overheidsdiensten. Het zijn er negentien. Ze somt alle namen op van organisaties die de afgelopen tijd zijn verdwenen uit haar provincie. Staatsbosbeheer, de Sociale Verzekeringsbank, het Kadaster, allerlei inspecties… „Weet je waar de dienst nu zit die de Zeeuwse schelpdieren inspecteert?”, vraagt ze met een cynisch lachje. „In Eindhoven. Eindhoven! Daar hebben ze nog nooit een levend schelpdier van dichtbij gezien.”

Peijs begrijpt best waarom het kabinet instanties centraliseert. Natuurlijk moet er bezuinigd worden, zegt ze. Maar waarom moeten al die hoofdkantoren uit Zeeland weg? „Wij zien enkel achterlichten van overheidsfunctionarissen, terwijl we juist koplampen nodig hebben.”

Met een terugtrekkende overheid blijft de provincie met een eenzijdige banenmarkt zitten, vreest Peijs. Die ontwikkeling zal ook zijn weerslag hebben op de chemiesector. Zo heeft het Amerikaanse chemiebedrijf Dow al moeite om werknemers aan te trekken. „Dow heeft driehonderd procesoperators nodig, maar die werknemers hebben ook partners. En juist voor hen zijn er weinig banen. Administratieve functies, beleidsmedewerkers: die functies zijn straks niet meer in Zeeland te krijgen. Daarom willen veel stellen niet naar Zeeland verhuizen.”

Dow heeft al laten weten dat het voor het bedrijf „moeilijk” wordt om in Zeeland te blijven als het niet lukt om genoeg werknemers aan te trekken. Een vertrek van het chemieconcern betekent volgens Peijs een ontwrichting van de hele Nederlandse economie. „Stel je voor dat Dow weggaat. Dat kost 3.000 arbeidsplaatsen. Dan heb je het niet meer over een Zeeuws probleem, dat zou een nationale ramp zijn.”

Wel wordt de provincie mogelijk gecompenseerd voor het verlies aan rijksdiensten. Bij toekomstige huisvestingsvragen van nieuwe diensten zal Zeeland bovenaan het rijtje staan, stelt het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Burgemeester Schouwenaar weet wel waar de provincie behoefte aan heeft: „Een tweede kerncentrale.” De bevolking heeft hij in elk geval achter zich: uit onderzoek bleek dat 70 procent van de Zeeuwen voor de komst van een nieuwe kerncentrale is. „Het zorgt voor banen. En de veiligheid is hier niet zo’n issue, dankzij goede ervaringen met Borssele.”

Ook is de gemeente Kapelle in beeld voor een nieuwe meldkamer voor hulpdiensten en krijgt Vlissingen mogelijk een grote kazerne. De landmacht wil er mariniers stationeren. Volgende maand behandelt de Tweede Kamer het voorstel.

De komst van de mariniers zou een impuls voor de Zeeuwse banenmarkt betekenen, zegt Peijs. Want dat is waar de commissaris bang voor is: dat het banenaanbod zo eenzijdig blijft, dat haar provincie doodbloedt. Een gebied waar alleen nog maar mensen van hun pensioen komen genieten. Vakantieprovincie; ze hoort het al van Haagse politici die op werkbezoek komen.

„Dan komen ze vertellen dat Zeeland het Florida van Nederland moeten worden. Bah! Dat kan ik niet meer aanhoren. Ik wil mensen horen praten over de innovatie die hier plaatsvindt. Over onze ligging in het midden van Europa. Of de Kanaalzone naar Gent, wat voor goud we daarmee in handen hebben. Zeeland is meer dan zon en zee.”

    • Andreas Kouwenhoven