Gasprinses in de cel na showproces

De Oekraïense oud-premier Timosjenko moet boeten voor een slechte gasdeal uit 2009.

Maar het proces lijkt vooral politiek gemotiveerd. De gasprinses heeft veel vijanden.

An Interior Ministry officer asks Ukrainian ex-prime minister Yulia Tymoshenko (L) to keep quiet while judge Rodion Kireyev reads the verdict during a session at the Pecherskiy district court in Kiev October 11, 2011. A Ukrainian court on Tuesday sentenced former prime minister Yulia Tymoshenko to seven years in prison for abuse of office in relation to a 2009 gas deal with Russia that she brokered, a case regarded widely in the West as politically orchestrated. REUTERS/Gleb Garanich (UKRAINE - Tags: CRIME LAW POLITICS) REUTERS

De gasprinses is veroordeeld. En daarmee lijkt de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj zijn belangrijkste tegenstander voor de parlementsverkiezingen van 2012 en de presidentsverkiezingen van 2015 te hebben uitgeschakeld.

Dat is althans volgens veel waarnemers de belangrijkste inzet geweest van de strafzaak tegen Joelia Timosjenko, de nog altijd charismatische ex-premier, oppositieleider en voormalig aanvoerster van de Oranje Revolutie van 2004. Timosjenko moet zeven jaar de cel in, zo bepaalde de rechter gisteren. Wegens machtsmisbruik tijdens onderhandelingen met Rusland over een nieuw gascontract, in januari 2009.

Het Russische staatsenergiebedrijf Gazprom sloot destijds tijdelijk de gaskraan naar Oekraïne – en daarmee naar West-Europa – na een conflict over de gasprijs, die door Moskou drastisch was verhoogd. Daar ging geopolitiek achter schuil: Oekraïne werd met zijn Oranje-regering door het Kremlin niet langer als bondgenoot beschouwd. Het moest daarom maar hetzelfde voor zijn gas betalen als West-Europa. De prijs werd voor een periode van tien jaar vrijwel verdubbeld van 169 tot 330 euro per 1000 kubieke meter.

De rechter in Kiev oordeelde gisteren dat Timosjenko zonder toestemming van het toenmalige kabinet het Oekraïense staatsenergiebedrijf Naftogaz zou hebben gedwongen dat wurgcontract te ondertekenen. Naftogaz leed door de deal een verlies van omgerekend 138 miljoen euro.

Sinds het begin van proces, in juni, heeft de 50-jarige Timosjenko steeds geroepen dat het politiek gemotiveerd is. President Viktor Janoekovitsj, van wie ze begin 2010 op het nippertje de presidentsverkiezingen verloor, geldt immers als haar aartsvijand. Evenals Joeri Bojko, de huidige minister van Energie. Hij is een van de oprichters van RosUkrEnergo, dat via zijn pijpleidingen jarenlang het Russische gas naar Europa vervoerde. Tijdens de onderhandelingen over het nieuwe contract werd het bedrijf, berucht door zijn maffiabanden, door Timosjenko genegeerd.

Een van de eigenaren van RosUkrEnergo is bovendien Dmitri Firtasj, een van de belangrijkste financiers van Janoekovitsj’ campagne voor de presidentsverkiezingen van 2010. Het proces-Timosjenko lijkt daardoor op een vendetta tussen twee politieke kampen, met als inzet lucratieve energiebelangen.

Het voeren van een politiek proces is in Oekraïne makkelijk, omdat de rechtbanken er, net als in Rusland, instrumenten van de regering zijn. In het proces tegen Timosjenko valt bijvoorbeeld op dat de jonge rechter nog maar twee jaar in functie is. Zijn aanstelling moet over drie jaar opnieuw worden bekrachtigd door het parlement, dat gedomineerd wordt door partijen die president Janoekovitsj steunen. Door die afhankelijkheid is het zeer onwaarschijnlijk dat de rechter zijn oordeel zelfstandig heeft kunnen vellen.

Sinds Janoekovitsj president is, heeft Oekraïne zijn banden met Rusland, anders dan werd verwacht, niet aangehaald. In plaats van op Moskou richt hij zich, net als zijn voorganger Viktor Joesjtsjenko, op de EU en het IMF, omdat hij alleen van hen de hoognodige financiële steun voor zijn straatarme land kan verwachten. Maar Brussel heeft het proces tegen Timosjenko scherp veroordeeld.

De EU neemt het nog altijd op voor Timosjenko, ondanks het feit dat de Oranje Revolutie door corruptie en onderling geruzie ten onder ging. Blijkbaar wordt zij nog altijd gezien als een betere vertegenwoordiger van het ‘democratische Oekraïne’ dan de door oligarchenbelangen aangestuurde regering van Janoekovitsj. Door het proces te veroordelen en te dreigen met het op de lange baan schuiven van een associatieverdrag met Oekraïne hoopt Brussel dan ook de vrijlating van Timosjenko te bewerkstelligen. Dat zou over een paar maanden heel goed kunnen gebeuren, als het Oekraïense parlement alsnog het artikel uit het Wetboek van Strafrecht schrapt waarop Timosjenko is veroordeeld. Vervolgens kan Janoekovitsj haar gratie verlenen en komt hij zonder al teveel gezichtsverlies weg.

Opvallend is dat ook de Russische regering Timosjenko steunt. De gasovereenkomst uit 2009 is volgens het Kremlin in overeenstemming met de wetgeving van beide landen. Rusland kan niet anders dan dit standpunt innemen. Want de huidige veroordeling van Timosjenko betekent impliciet ook dat premier Poetin, die het gascontract aan Russische zijde heeft ondertekend, de wet heeft overtreden. Nog belangrijker is echter dat het Kremlin met zijn standpunt de gasovereenkomst, die Janoekovitsj wil herzien, wil redden.

Timosjenko gaat nu in hoger beroep bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In de Oekraïense rechters heeft ze geen vertrouwen. Maar iedereen weet dat haar lot alleen afhangt van de druk die achter de schermen op president Janoekovitsj wordt uitgeoefend.