De nieuwe stillevens bewegen

FOAM vat het begrip ‘stilleven’ ruim op. Een vrouw met rommel aan haar lijf gesnoerd kan ook een stilleven zijn.

Het zijn staatsieportretten, de vier strakke, grafische foto’s die Anuschka Blommers en Niels Schumm van aardappels maakten. Als symbool van Nederland kunnen ze de koningin wel vervangen in de Nederlandse ambassades in het buitenland.

De aardappelportretten zijn niet als kunst gemaakt, zegt curator Colette Olaf van de tentoonstelling Still/Life in fotografiemuseum FOAM, het was een commerciële opdracht – maar het is wel een ijzersterke hedendaagse vernieuwing van het traditionele stilleven. Daar gaat Still/Life over.

Tegenover de aardappel op een voetstuk staat het uitgesproken geile stilleven van Krista van der Niet. Zij heeft fruit op suggestieve wijze in een panty gewikkeld. Zoals de rondingen van de meloen tegen de dunne stof opbollen, zoals de banaan er overheen gedrapeerd ligt…

Er is geen misverstand over mogelijk, deze frisse vruchten vieren het volle leven.

Dat doet Anne de Vries ook met zijn pop-art-achtige plastic zak met smerig snoep. Niet de snoep smelt, maar de helgekleurde plastic verpakking die op het punt staan vloeibaar te worden.

De openingstentoonstelling van FOAM in 2001 was Dutch Delight en ging over de manier waarop hoe Nederlandse fotografen door de tijd heen het licht gebruikten. Tien jaar daarna organiseert het fotomuseum opnieuw een groepstentoonstelling, nu van 24 fotografen met een ander sterk Nederlands thema. Het stilleven is nog steeds een inspiratiebron, zegt curator Olaf. „Toen was het genre op zichzelf, nu is het een onderzoeksmiddel.”

In het laatste deel van de tentoonstelling wordt het begrip ‘stilleven’ steeds ruimer opgevat. De vrouw die ons haar blote kont toekeert in een foto van Paul Kooiker, de vrouw die Melanie Bonajo met rommel heeft volgehangen waarna zij die dingen vervolgens met touwen flink heeft aangesnoerd, Johan Schwartz’ ‘stillevens’ van spullen die hij bij het grofvuil vond – als de term hier nog iets van zijn vertrouwde betekenis heeft dan is het vooral een zoektocht naar hoe voorwerpen zich tot elkaar in een ruimte verhouden – in een kamer, in een lijst, aan een lichaam.

In zijn essay voor de brochure bij de expositie vraagt de Engelse kunsthistoricus Sean O’Hagan zich af of de traditie van het stilleven wordt aangewend om juist elke notie van traditie met voeten te treden. „Is het stilleven nu gewoon één van de vele strategieën die worden gebruikt bij het maken van een installatie of het ensceneren van een foto?”

In de laatste zaal zijn het opmerkelijk genoeg juist video’s die het meest overtuigende bewijs leveren dat het stilleven ook in andere vormen en media voorleeft. Na de aardappel, nu het ei. Kunstenaars/reclamemakers Lernert & Sander filmen een champagnefles waarvan de kurk langzaam, heel langzaam, zich uit de fles losmaakt en knal! het ei verpulvert. Zeer bevredigend, een ware apotheose. En een nieuw genre: het dynamische stilleven.

Still/Life, t/m 26 okt. in FOAM, www.foam.nl

    • Tracy Metz