Chopin op tv, maar dan hip

Klassieke muziek lijkt geen grote publiekstrekker, maar wordt in het tv-programma De Tiende van Tijl met succes op primetime vertoond. Klassiek in een aantrekkelijk jasje. „De presentatie kan mij niet populair genoeg.”

Wat heeft het massale dance event Sensation White gemeen met Mozart? Tv-presentator Tijl Beckand weet het antwoord: de housemuziek die in zijn programma over klassieke muziek klinkt, is gebaseerd op Mozarts Requiem. „Als je daar goed naar luistert, hoor je de tranen biggelen. Mozart stierf nog dezelfde avond bij het componeren van de achtste maat van het Lacrimosa.” De volgende keer dat je bij Sensation een xtc-pil slikt, adviseert Beckand, „denk dan eerst nog heel even aan Mozart”.

Het AVRO-programma De Tiende van Tijl is nadrukkelijk niet bedoeld voor ‘kenners’. Smeuïge anekdotes, cross-overs van muziek naar film, van theater naar dans, ultrakorte muziekfragmenten en een wedstrijdje aria zingen: alles wordt benut om een breed publiek vast te houden bij het als ‘moeilijk’ ervaren onderwerp klassieke muziek.

Het programmeren van een klassiek getint programma blijft een risico. De onlangs geëindigde reality show Onder Wibi’s vleugels flopte, mede door de weinig aansprekende kandidaten van de pianowedstrijd. De Tiende richt zich meer op de muziek zelf, en met succes. De eerste drie afleveringen zijn in de pers positief ontvangen, het kijkcijfer 350.000 is voor Nederland 3 een goede prestatie. Het publiek tussen de 20 en 34 jaar blijkt daarbij goed vertegenwoordigd. De Tiende krijgt zelfs merchandise in de vorm van een net verschenen cd.

De programmering op prime time (woensdag 20.30 uur) getuigt van moed. Klassiekemuziekconcerten klinken doorgaans in de late tv-uurtjes; ‘serieuzere’ muziekprogramma’s als NTR Podium en Vrije Geluiden worden op zondag overdag uitgezonden. Maar het zapformat van De Tiende leidt ook tot kritiek. Wordt de muziek wel genoeg recht gedaan, als een etude van Chopin van nauwelijks een minuut met nog eens twintig seconden wordt ingekort? En is de letterlijke verbeelding van de brug tussen hoge en lage cultuur daarbij niet al te nadrukkelijk, zoals Hans Beerekamp onlangs in deze krant concludeerde? Zo raadt Beckand bouwvakkers aan eens naar Italiaanse aria’s te luisteren in plaats van naar Radio 100% NL.

„Negentig van de honderd mensen zullen zich door deze muziek verrijkt voelen”, reageert Beckand. „Maar het is een groot donker woud waar iedereen omheen staat. Heel lang heeft de elite gezegd: blijf maar weg als je er niets van begrijpt. Maar ik wil juist ingangen bieden, en Debussy is weer een heel andere ingang dan Tsjaikovski. Ik luister al twintig jaar naar deze muziek, en het is mijn missie haar naar alle randen van de samenleving te brengen. Dat mag je paternalistisch vinden. Maar ik krijg brieven van kinderen die voor het eerst het Slavenkoor van Verdi hebben gehoord dankzij mijn programma. Uiteindelijk verkoopt de muziek zichzelf, maar je moet de mensen er wel mee vertrouwd maken.”

De Tiende van Tijl staat voor een bredere ontwikkeling: de presentatie van klassieke muziek wordt laagdrempeliger, de aandacht breder. Het programma De wereld draait door (DWDD) geeft al jaren uitzendtijd aan klassiek. „Voor ons telt maar één criterium: boeit het?” zegt eindredacteur Dieuwke Wynia. „Als het antwoord bevestigend is, stellen we niet ook nog de vraag: is het niet te moeilijk?” Haar programma besteedt ook aandacht aan de hedendaags klassiek en heeft zo al een kleine voorsprong op de conservatievere samenstelling van De Tiende.

Daarmee is de emancipatie nog lang niet voltooid. Steeds weer wordt het ‘saaie’ imago van klassieke muziek benadrukt. Violiste Jeanita Vriens trad met haar Ragazze Quartet op bij DWDD en De Tiende. Vriens: „Dat leidt tot leuke reacties in je eigen omgeving. Maar toen wij bij DWDD te gast waren, ging de discussie toch weer over de vermeende sufheid van klassieke musici. Een beetje flauw, want zeker jonge musici nemen zóveel nieuwe initiatieven.”

Pianist Ralph van Raat mocht twee keer aanschuiven bij DWDD en neemt de vooroordelen voor lief. „Je kunt dat negatieve imago van klassieke muziek negeren”, zegt hij. „Maar besef goed: de algemene kennis is echt schrikbarend laag. Het werkt dan beter om op het negatieve sentiment in te spelen, het beeld vanuit het perspectief van het grote publiek te verbeteren. Al blijft dat een levenslange missie, klassiek is nu eenmaal moeilijker dan pop.”

Ook gespecialiseerde media als Radio 4 zoeken een breder publiek. Elke donderdagavond klinkt daar het laagdrempelige Virus, een „dynamische late night show” met optredens en publiek vanuit de lobby van de Rotterdamse Schouwburg. „Radio 4 is inmiddels erg verbeterd”, zegt medepresentator Giel Beelen, „de klassieke muziek moet uit z’n schulp kruipen en dóet dat ook.”

Radio 4-presentator Hans Haffmans, geroemd onder de ‘kenners’, sluit zich daarbij aan. „Natuurlijk kun je kanttekeningen plaatsen bij foutieve uitspraken. Toch kan het wat mij betreft niet populair genoeg, zolang je je liefde voor de muziek zo eervol en oprecht mogelijk overbrengt.”

De Tiende van Tijl: vanavond 20.30u., Ned 3. De dubbel-cd ‘Tijl loves Klassiek’ verscheen deze week bij Deutsche Grammophon.