Berlusconi is Italië. En daarom blijven de Italianen hem trouw

Cosimo I de' Medici de Grote en Silvio Berlusconi. Foto Wikipedia / AP

Hij hecht aan zijn familie, heeft lak aan regels, is grof in de mond, feest hard, gaat ter kerke, rotzooit met vrouwen en zegt bij elke uitglijder dat hij geen heilige is. Kortom, premier Silvio Berlusconi is een Italiaan in hart en nieren. Of tenminste: zoals een Italiaan zou willen leven.

En daarom kiezen Italianen de paria van de internationale politiek keer op keer als hun absolute leider, verklaart Beppe Severgnini in zijn gisteren verschenen boek Mamma Mia! (uitgeverij Rizzoli Ex Libris - lees hier een uittreksel).

De columnist van dagblad Corriere della Sera heeft het hiermee alleen nog over de volkspsyche. Maar Berlusconi’s macht is natuurlijk op veel meer gestoeld. ‘De Robinson Factor’ is daar één van. “Elke Italiaan voelt zich als Robinson Crusoe, een schipbreukeling op een druk schiereiland. Trots op zijn overlevingskracht, met het gevoel dat hij of zij alleen moet opboksen tegen de rest van de wereld.” Dat individualisme is kenmerkend voor Berlusconi, meent Severgnini. De politicus vergaarde zijn eigen fortuin, hij is een selfmade man. “In Italië voelt men ook geen algehele noodzaak voor een nieuw, rechtvaardiger belastingsysteem.”

Kameleontische stofzuigerverkoper

Dan de media. Dagelijks wordt daarin wel een schandaal van Berlusconi gebracht, herkauwd of uitgemolken. Maar het gaat er volgens Severgnini niet om wat er in de kranten staat, maar wie ze lezen. Van de bijna zestig miljoen inwoners is er slechts een bereik van vijf miljoen, weet hij. Krantenlezers, boekenlezers, bezoekers van nieuwssites en kijkers van actualiteitenprogramma’s: nooit komt het boven de vijf miljoen uit. En het zijn altijd dezelfde mensen. “Is deze groep belangrijk? Uiteraard, maar ze beslist niet de verkiezingen. En raad eens wie de commerciële televisie bezit en wie de publieke omroep controleert.”

In een schijn-geobsedeerde natie is beeld de sleutel, vervolgt Severgnini. Niet je argumenten, maar de wijze waarop je iets aanprijst telt. Berlusconi ziet hij als een politieke stofzuigerverkoper. “Ervan bewust dat een boodschap eenvoudig, aantrekkelijk en geruststellend moet zijn. De kracht van herhaling kennen.”

In dit straatje past ook ‘De Zelig Factor’. Daarmee trekt de journalist een vergelijking met de hoofdpersoon uit Woody Allen’s gelijknamige film uit 1983. Het gaat over een man die zó graag door iedereen aardig gevonden wil worden dat hij zich als een menselijke kameleon aanpast aan anderen. Typisch Berlusconi: “Een vrouwen-man onder de vrouwen, jeugdig met de jeugdigen, wijs met de ouderen, werknemer op de werkplek, ondernemend in het bedrijfsleven, Milanees met de Milanezen, Italiaans met de Zuid-Italianen, een Napolitaan onder de Napolitanen. Als hij naar een basketballwedstrijd gaat, is hij een paar centimeter langer na afloop.”

Zelfverrijkende goedzak

Berlusconi verloor zijn vrouw, maar niet zijn electorale basis. Daarmee wil Severgnini zeggen dat de notoire schuinmarcheerder weliswaar zijn huwelijk op de klippen liet lopen, maar zijn populariteit in stand hield. De Bunga Bunga-feestjes, de relaties met piepjonge vrouwen: het levert wat schandalen op, maar de gemiddelde Italiaan lacht er om. “Genotzucht gaat voor zelfdiscipline”, zo karakteriseert Severgnini de volksaard.

Niet alleen privé, maar ook professioneel maakt Berlusconi er een potje van. Hij schoffeert de democratie. En zelfs dat werkt niet echt tegen hem, schrijft Severgnini. De politieke oersystemen van Italië zijn de municipality (gemeente) en de signoria (absolute heerschappij).

Dat zit nog steeds een beetje in de vezels. Democratie, bijvoorbeeld, is geïmporteerd uit het buitenland. De Italiaanse toepassing voelt volgens Severgnini kunstmatig aan. Veel Italianen verhouden zich tot Berlusconi als hun voorouders tot de Signore. Of concreter: tot de leden van het roemruchte Medici-geslacht uit de vijftiende eeuw. Stichters van het geciviliseerde Italië, maar bovenal mensen die zichzelf goed in de watten legden. Het volk moest smeken om hun gunsten.

Severgnini vergelijkt Berlusconi met Cosimo de ‘Medici: een heerser die grote populariteit genoot en volgens de overlevering de gedachten van zijn onderdanen kon lezen. Hij wist wat goed voor hen was. En Berlusconi houdt die illusie in stand.

Tot slot de TINA-factor: There Is No Alternative, er is geen alternatief. Centrum-links leidde tot een verscheurde coalitie en rond de Democratische Partij hangt nog altijd een zweem van communisme. Italianen zijn pragmatisch en veel van Berlusconi’s speerpunten vallen in goede aarde: ontmoedigen van immigratie, strijd tegen georganiseerde misdaad, hervorming verkeersrecht. Als een maatregel positief uitpakt wordt dat bovendien van de daken geschreeuwd via Berlusconi’s tv-kanalen. Veel kiezers stemmen strategisch, weet Severgnini. “Om de linksen van het pluche te houden, stemmen ze desnoods op de duivel. Berlusconi kan behoorlijk duivels zijn, maar Satan heeft toch een iets andere stijl.”

Eerder in deze serie:
Gekken aan het roer. Helemaal niet zo’n slecht idee
‘Berlusconi helpt Italië én Europa naar de vernieling’
Imperium van Murdoch brokkelt af omdat niemand meer bang voor hem is
Murdoch hackte de democratie. Uiteindelijk pikte het volk dat niet
Meester Rutte handhaaft een plezierige sfeer, zegt zijn rector
Politiek heeft draaikonten nodig. Naar voorbeeld van Lincoln
Democratieën hebben baat bij een Koninklijk Huis
Tocqueville en de tirannie van de meerderheid
Druk op David Cameron neemt toe. Vier adviezen voor de premier
Vijftig jaar diplomatieke onschendbaarheid. Feest of geen feest?
Politiek, schaf commissies af en zet de burger aan het werk
Vijf tips om een dictatuur coupbestendig te maken
Congresleden schoten elkaar vroeger gewoon dood

    • Steven de Jong