Wrok, vervreemding, en veel zusterliefde

NRC-redacteur Ingmar Vriesema belicht in zijn Beroemde Broer en Zus Boek de levens van de onbekende broers en zussen van wereldberoemde mensen.

Uitgeverij Thomas Rap, 240 blz. €16, 90. Meer info: hetberoemdebroerenzusboek.nl

Paula Hitler (1896-1960)

Gustav stierf toen hij tweeënhalf was, Ida werd geen anderhalf, Otto overleed op zijn nulde en hun broer Edmund haalde de zes niet. Paula Hitler hield dus maar één volle broer over: Adolf, zeven jaar ouder en niet bepaald een familiemens.

Toch waren Paula’s herinneringen in 1945 monter. „Ik herinner me vooral zijn vrolijkheid en zijn buitengewone belangstelling voor geschiedenis, aardrijkskunde, architectuur, schilderen en muziek”, zei ze tijdens een ondervraging in het Beierse Berchtesgaden, het buitenverblijf van de nazitop.

Na de dood van hun moeder in 1907 liet Adolf zijn jeugd en dus Paula voorgoed achter zich en trok naar Wenen. Pas op haar vierentwintigste zag Paula hem weer, twee jaar na de Eerste Wereldoorlog. Ze dacht dat haar soldatenbroer gesneuveld was. „Het was alsof hij uit de hemel was gevallen”, aldus Paula in juli 1945. „Wat de meeste indruk maakte, was dat hij ging winkelen met me. Elke vrouw houdt van winkelen.”

In 1930 verloor Paula haar baan bij een Weens verzekeringsbedrijf, mogelijk door haar reeds beruchte achternaam. Na dat ontslag kreeg Paula een maandelijkse toelage van haar broer. In 1936 verzocht Adolf Hitler zijn zusje haar naam te veranderen. Beter voor haar veiligheid, zei hij. En waarschijnlijk beter voor zijn imago: welke superheld heeft er nu een zúsje?

Paula Wolff heette ze nu, en ze zag haar broer alleen nog op de jaarlijkse dagen van de nazipartij. Zelfs dan kwam Adolf Hitler er niet voor uit dat Paula zijn zus was. In 1941 zag ze hem voor het laatst. Partijlid werd ze niet.

Tijdens de oorlog woonde mevrouw Wolff in Wenen, en werkte als administratief medewerkster in een ziekenhuis. Ze genoot van een buitenhuisje, gefinancierd door haar broer en gelegen in het Oostenrijkse Weitendal. Voor dat buitenhuis stopte in april 1945 een auto, gestuurd op verzoek van de nazitop. Paula werd verplaatst naar Berchtesgaden. Daar troffen de Amerikanen een maand later een rouwende zus. „Hij bleef mijn broer, wat er ook was gebeurd”, zei de 49-jarige Paula tijdens haar verhoor op 12 juli. „Zijn dood bracht mij onbeschrijflijk verdriet, als zijn zus.” Waarna ze in tranen uitbarstte en de Amerikanen het verhoor afkapten.

Paula bleef wonen in Berchtesgaden, waar ze in 1957, drie jaar voor haar dood, een pamflet verspreidde waarin ze het voor haar broer opnam. Titel: Mein Bruder. Eerste zin: ‘Ik schrijf dit neer in de eerste naoorlogse tijd als de zus van de man die zich voor Duitsland heeft opgeofferd.’

June Frances Nicholson (1918-1963)

Jack Nicholson verloor zijn oudste zus twee keer. De eerste keer toen June Frances Nicholson stierf aan kanker. Ze was pas 44. Het was 1963, Jack was nog een twintiger. Hij stond net op het punt van vertrek naar de opnames voor zijn eerste grote film.„Moet ik wachten, Jack?” vroeg June op haar sterfbed, met gevoel voor dramatiek. „Nee”, zei Jack, die zag hoe de ziekte zijn zus pijnigde. June stierf een paar dagen later.

Door het leeftijdsverschil groeiden Jack en June niet samen op. Jack woonde in New Jersey bij moeder Ethel May en vijftien jaar oudere zus Lorraine. Toch hadden Jack en June een bijzondere band. Ze deelden hun opvliegende karakter en leken fysiek op elkaar: dezelfde gelaatstrekken, dezelfde opgetrokken mondhoek bij het praten.

June was voor Jack de belichaming van de showbizz: een getalenteerd tapdanseres die als tienersterretje had opgetreden in heel Amerika. Van een echte doorbraak was het echter nooit gekomen.

Eind jaren vijftig wist Jack Nicholson het zeker: hij wilde acteur worden. Die ambitie zorgde voor spanning tussen broer en zus. „We hadden vaak ongelooflijke ruzie”, aldus Jack later. „Ze projecteerde al haar angsten over de showbizz op mij.”

June was al zes jaar dood toen broer Jack met Easy Rider zijn grote doorbraak beleefde – hun moeder Ethel May stierf kort daarna. Jack werd een ster. Tijd voor een groot omslagverhaal, besloot weekblad Time in 1974. Een Time-journalist belde Jack Nicholson na diepgravend onderzoek op om een bijzonder feit bij hem te checken. ‘Meneer Nicholson, kan het zo zijn dat June Nicholson uw moeder was, en niet uw zus?’ En zo verloor Jack Nicholson zijn zus June voor de tweede keer.

Eindelijk was het familiegeheim boven tafel. Het danssterretje June Frances Nicholson was achttien toen zij in 1936 zwanger was geraakt van een getrouwde man. De gouden toekomst van June stond op het spel. Net als de goede naam van de familie. Moeder Ethel May had de oplossing. Zij zou zich als moeder voordoen en de baby grootbrengen. June moest de rol spelen van zus-op-afstand.

Jack Nicholson heeft acteren niet van een vreemde.

Christopher Ciccone (1960-)

‘Ik werd geboren als de zoon van mijn moeder, en zal sterven als de broer van mijn zus”, zei Christopher Ciccone. Het is het lot van alle broers en zussen van megapopster Madonna, maar het geldt vooral voor hem. Christopher Ciccone, twee jaar jonger dan zus Madonna Louise, volgde haar van Michigan naar New York, waar zij in 1977 op 19-jarige leeftijd heen was getrokken om een ster te worden. Madonna’s broertje had geen sterke band met zijn gezin, en de band met zijn zus werd des te sterker. Hij sliep op de vloer van haar appartement, vergezelde haar avond na avond naar de clubs waar ze optrad. Hij sprak zijn zus moed in en drukte haar op het hart dat ze heus wel kon zingen.

In de jaren tachtig werd Madonna een ster. Christopher, een creatief talent, werd haar podiumontwerper en een van haar achtergronddansers. Van latere tournees als Blond Ambition en The Girlie Show, begin jaren negentig, was hij de artistiek directeur.

Maar het werken voor zijn zus eiste zijn tol. Mijn achtergronddanser zijn? Dan moet je ook mijn kledingassistent worden. Mijn vertrouweling blijven? Vang dan ook de hoestdropjes op die ik uitspuug voordat ik het podium opga. En broertje Christopher knikte van ja. Tegen een journalist: „In feite voelde ik me er te goed voor. Ik deed het omdat zij mij nodig had, maar het veroorzaakte wrok.”

De bom barstte in 2001. Madonna huurde voor een tournee een nieuwe choreograaf in, zonder haar broer in te lichten. En ze was net getrouwd met Guy Ritchie, een homofoob volgens homo Christopher. Zijn eigen relatie liep ook nog eens stuk.

Christopher Ciccone besloot afstand te nemen van het leven van zijn zus. Hij had ervan gehouden: de optredens, het ontmoeten van sterren. „Madonna’s leven was als een drug voor mij.”

In 2008 publiceerde hij het verhaal over de scheefgroei tussen broer en zus: Life with my sister Madonna. Die zus probeerde de publicatie tegen te houden. Vergeefs: het boek werd een bestseller.

Met de roem van zijn zus kan Christopher nu beter omgaan. Als hij onverwachts een liedje van haar hoort, draait zijn maag niet meer om.