Wat zijn Ruttes pijnpunten tijdens het debat van vandaag?

Rutte wacht in Den Haag op de aankomst van voorzitter van de Europese Commissie Jose Manuel Barroso, vandaag. Foto AP / Peter Dejong

Vandaag (vanaf 15:30) en donderdag verdedigt premier Rutte zijn begroting van het ministerie van Algemene Zaken. Wat zijn de pijnpunten? Politiek redacteur van NRC Handelsblad Erik van der Walle blikt vooruit.

Het Koninklijk Huis

Wim Kok moest als premier de vader van prinses Máxima weg zien te houden tijdens het koninklijke huwelijk. Balkenende had nogal wat te stellen met Mabel Wisse Smit. Premier Rutte heeft tot nog toe geen ‘koninklijke’ incidenten gehad, maar hij heeft een ander, veel fundamenteler probleem, legt Van der Walle uit:

“De druk om het koningshuis te vernieuwen loopt op. Een meerderheid van de Tweede Kamer wil de koningin – of beter haar opvolger – bevoegdheden ontnemen. Bevoegdheden als het aanwijzen van een formateur of het voorzitterschap van de Raad van State.”

Ruttes eigen partij VVD en coalitiepartner CDA hebben de minste neiging om zaken te veranderen, maar meerdere partijen roepen om minder bevoegdheden:

“Gedoogpartner PVV is voor een uitgekleed, ceremonieel koningschap en wil de vorst uit de regering. Ook PvdA en D66 willen minder bevoegdheden voor de koning. GroenLinks en SP maken van Nederland op termijn het liefst een republiek. Volgens Rutte moet de koning deel uit blijven maken van de regering: anders kunnen ministers niet verantwoordelijk zijn voor diens handelen. Ook mag de koning wat de premier betreft voorzitter van de Raad van State blijven. Rutte beschouwt dat als een louter ceremoniële functie.”

Diezelfde Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de regering, komt vandaag in de Kamer zeker ter sprake. Vicepresident Tjeenk Willink vertrekt begin volgend jaar en Piet Hein Donner zou een grote kans maken hem op te volgen. Maar de weerstand tegen Donner groeit.

“Als een minister naar de Raad van State vertrekt, adviseert hij over zijn eigen wetgeving. Rutte zelf zou voor een open procedure zijn, waardoor ook andere kandidaten, zoals Ernst Hirsch Ballin, kans maken. Maar die oud-minister – tegenstander van de huidige coalitie – is voor vice-premier Verhagen onacceptabel.”

Eerder vandaag liet de PVV weten de motie van Cohen niet te steunen.

Europa

In zijn eerste maanden als premier toonde Rutte zich koeltjes als het over Europa ging, zegt Van der Walle:

“Liever dan de economische voordelen van de euro te bezingen, waarschuwde hij tegen het overdragen van nog meer soevereiniteit aan Brussel. Tot groot verdriet van de werkgevers. Maar de crisis hield aan en via een motie vroeg de Kamer in augustus om een visie van de premier. Een visie op de toekomst van de Economische en Monetaire Unie die op zijn grondvesten schudt.”

Die visie verraste velen. Zo pleitte het kabinet voor een machtige Europese Commissaris die zwakke economische landen hard zou kunnen aanpakken. Met als ultieme consequentie: vertrek uit de eurozone.

“Vooral de oppositie toonde zich daarmee tevreden. En steun van de oppositie heeft Rutte voor zijn Europese beleid hard nodig, omdat gedoogpartner PVV fel gekant is tegen meer Europese invloed. En tegen meer steun aan Griekenland.”

Maar juist op het punt waar Rutte op eieren moet lopen, ging het fout:

“Op 21 juli presenteerde hij in Brussel de uitkomsten van een nieuwe steunoperatie voor Griekenland. De oppositie wilde een grotere betrokkenheid van banken en Rutte wees daar in zijn persconferentie trots op. De banken zouden volgens zijn lezing de helft van de steun voor hun rekening nemen, maar daar bleek later weinig van te kloppen. De excuses zijn door Rutte gemaakt, maar 21 juli blijft een gevoelig thema. Het inschakelen van de banken bij het bestrijden van de crisis wordt in financiële kringen als een grote blunder gezien die alleen maar voor meer onzekerheid heeft gezorgd. En de uitwerking van 21 juli is er ook nog niet. Dat komt morgen aan de orde als Rutte met de Kamer over de komende eurotop spreekt.”

De coalitie

Mark Rutte ziet zich graag als captain van een team. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen betrok hij met weidse armgebaren ‘zijn’ ministers bij het debat. En het leiderschap van Rutte slaat aan:

“Vrijdag is de minderheidscoalitie een jaar actief en van openlijke conflicten in de ministersploeg is geen sprake geweest. Volgens ingewijden is de sfeer in de ministerraad heel anders dan bij het vorige kabinet met CDA, Pvda en ChristenUnie. De communicatie zou opener zijn, het wantrouwen veel minder, de discussie constructiever.”

“Wrevel is er wel, maar dan bij de gedoogpartner en bij de oppositie. Maar ook met die wrevel gaat Rutte gemakkelijk om. Kritiek van gedoger van Wilders laat hij van zich afglijden. En met de oppositie wordt samengewerkt als het moet. Bijvoorbeeld rond de missie naar Kunduz of bij de pensioenhervorming.”

Cruciale vraag is wanneer de kritiek van gedoogpartner en oppositie samenvalt:

“De oppositie zal er alles aan doen om te wijzen op de barsten in het beeld van een ongeschonden coalitie. Wat komt er bijvoorbeeld terecht van die mooie voornemens van die uitgestoken hand naar andere partijen? Weinig, zal het antwoord van de oppositie zijn. Tijdens de Algemene Beschouwingen zijn alleen in de richting van de SGP kleine concessies gedaan, maar het regeer- en gedoogakkoord bieden amper ruimte.”

Het debat over de begroting van Algemene Zaken begint om half vier. Donderdag staat een voortzetting van dat debat op de agenda.