Vonnis schakelt gasprinses van Oekraïne uit

Een omstreden gasakkoord in Oekraïne leidde tot celstraf voor ex-premier Timosjenko. De EU heeft het proces scherp veroordeeld. Hoeveel druk wil Brussel nu uitoefenen?

De gasprinses is veroordeeld. En daarmee lijkt de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj zijn belangrijkste tegenstander voor de parlementsverkiezingen van 2012 en de presidentsverkiezingen van 2015 voorlopig te hebben uitgeschakeld. Dat is volgens vrijwel alle waarnemers de belangrijkste inzet geweest van de strafzaak tegen Joelia Timosjenko, de nog altijd charismatische ex-premier, oppositieleider en voormalig aanvoerster van de Oranje Revolutie van 2004.

Timosjenko moet zeven jaar de cel in wegens machtsmisbruik in de onderhandelingen met Rusland tijdens de gascrisis van januari 2009. Het Russische staatsenergiebedrijf Gazprom had toen de gaskraan naar Oekraïne – en daarmee naar West-Europa – afgesloten na een conflict over de gasprijs, die door Moskou drastisch was verhoogd. Volgens de rechter heeft ze zonder toestemming van het kabinet het Oekraïense staatsenergiebedrijf Naftogaz gedwongen een nieuw contract met Gazprom te ondertekenen.

In die nieuwe overeenkomst werd de prijs van het Russisch gas voor een periode van tien jaar bijna verdubbeld, van 169 naar 330 euro per 1000 kubieke meter. In ruil daarvoor zou Rusland oude strafrechtelijke grieven tegen haar hebben laten vallen. Naftogaz leed door dit contract een verlies van 139 miljoen euro.

De 50-jarige Timosjenko heeft sinds het proces in juni begon steeds geroepen dat het politiek gestuurd was. President Viktor Janoekovitsj, van wie ze begin 2010 op het nippertje de presidentsverkiezingen verloor, is tenslotte haar aartsvijand. Nog meer is dat echter Joeri Bojko, de minister van Brandstof en Energie. Bojko is een van de oprichters van gastransportbedrijf RosUkrEnergo, dat via zijn pijpleidingen jarenlang het Russische gas naar Europa stuurde. In de onderhandelingen over het nieuwe contract van 2009 werd het bedrijf, met zijn maffiabanden, door Timosjenko buitenspel gezet.

Een van de eigenaren van RosUkroEnergo is bovendien Dmitri Firtasj, een belangrijke financier van Janoekovitsj’ campagne in 2010. Het proces-Timosjenko lijkt daardoor ook op een vendetta, met als inzet lucratieve energiebelangen.

Het voeren van een politiek proces is in Oekraïne makkelijk, omdat de rechtbanken er, net als in Rusland, instrumenten van de regering zijn. In het huidige proces valt bijvoorbeeld op dat de jonge rechter net twee jaar in functie is. Zijn aanstelling moet over drie jaar worden bekrachtigd door het parlement, dat gedomineerd wordt door partijen die president Janoekovitsj steunen. Door die afhankelijkheid is het zeer onwaarschijnlijk dat de rechter zijn oordeel zelfstandig heeft geveld.

Sinds Janoekovitsj president is heeft Oekraïne zijn banden met Rusland, anders dan werd gevreesd, niet aangehaald. In plaats van op Moskou richt hij zich, net als zijn voorganger Viktor Joesjtsjenko, op de EU en het IMF. Alleen van hen kan hij financiële steun verwachten. De EU, die het proces scherp veroordeelt, heeft zo een belangrijk wapen in handen om in hoger beroep de vrijlating van Timosjenko te bewerkstelligen.

Opvallend is dat ook de Russische regering Timosjenko steunt. De gasovereenkomst uit 2009 is volgens het Kremlin in overeenstemming met de wetgeving van beide landen. Rusland kan niet anders dan dit standpunt innemen. Want de huidige veroordeling van Timosjenko betekent impliciet dat ook premier Poetin, die het gascontract aan Russische zijde heeft ondertekend, de wet heeft overtreden. Nog belangrijker is dat het Kremlin de gasovereenkomst van 2009 wil redden; Janoekovitsj heeft gezegd dat hij die wil herzien.

Timosjenko gaat nu in hoger beroep. Veel zal daarbij afhangen van de druk achter de schermen op president Janoekovitsj om haar alsnog vrij te laten spreken.