Na de Hollywoodfilm komt nu het echte verhaal

De Russen zijn niet blij met de rechtszaak in de VS tegen hun beruchte landgenoot.

„Er zijn machtige mensen in Rusland die erg bang zijn dat hij gaat praten.”

„Het is een Hollywoodfilm. Fictie. Fantasie. Ze proberen me kapot te maken.” Viktor Bout reageerde strijdlustig toen hij tijdens een zeldzaam tv-interview in 2008 werd geconfronteerd met de beschuldiging dat hij een van de grootste wapenhandelaren ter wereld is. Hij zat op dat moment in een Thaise cel in afwachting van zijn mogelijke uitlevering aan de Verenigde Staten.

Vandaag begint in New York de rechtszaak tegen Bout, die in 2008 in Thailand werd gearresteerd nadat hij zou hebben geprobeerd om 700 raketwerpers, 5.000 kalasjnikovs, een miljoen stuks munitie en onbemande vliegtuigjes met raketten te verkopen. Hij dacht dat hij zaken deed met de Colombiaanse guerrillabeweging FARC. Het bleken undercoveragenten van de Amerikaanse drugsbestrijdingsdienst DEA te zijn.

Het proces belooft een mediaspektakel te worden, want het verhaal van de ‘Koopman van de Dood’ spreekt tot de verbeelding. Zijn levensverhaal leverde de stof op voor de film Lord of War (2005). Met contacten in het Russische leger bouwde Bout een netwerk van luchttransportbedrijven op, waarvoor hij Antonov-toestellen gebruikte die werden afgedankt na de Koude Oorlog. Daarmee zou hij in Oost-Europa gekochte wapens hebben geleverd aan regeringen en rebellen tijdens veel van de burgeroorlogen in de jaren negentig.

Maar deze beschuldigingen zijn moeilijk te bewijzen. Want hoewel Bout is uitgegroeid tot een legende, zijn er nauwelijks feiten over zijn leven bekend. Daarom beperkt de rechtszaak zich tot de verkoop van wapens aan de FARC. De aanklagers hebben veel bewijs verzameld, zoals afgetapte telefoongesprekken van Bout en documenten en e-mails op zijn laptop. De undercoveragenten gaan waarschijnlijk getuigen, net als Andrew Sullivan, een piloot die samen met Bout is opgepakt en die sinds 1996 met hem heeft samengewerkt. Als Bout wordt veroordeeld, kan hij 25 jaar celstraf krijgen.

Bout ontkent alle aantijgingen en zegt dat zijn bedrijven alleen legale vracht hebben vervoerd. Zijn advocaten zullen betogen dat de geheime actie van de DEA onwettig was.

De grote vraag is of tijdens het proces meer onthuld zal worden over al die andere vermeende wapendeals, over zijn zakenimperium en over zijn vermeende banden met Russische inlichtingendiensten en de politiek. De BBC citeerde in januari een anonieme, voormalige Russische regeringsfunctionaris: „Hij had goede relaties met sommige mensen in het kantoor van Jeltsin en Poetin.”

Dit soort onthullingen zouden het Kremlin enorm in verlegenheid kunnen brengen. Daarom heeft Rusland enorm veel moeite gedaan om uitlevering van Bout aan de VS te voorkomen. Russische diplomaten hebben hem herhaaldelijk verdedigd en Moskou zou Thailand goedkope olie hebben aangeboden. Minister van Buitenlandse Zaken Lavrov vergeleek het uitleveringsbesluit van Bangkok met een aanval op de Russische staat.

„Er zijn machtige mensen in Rusland die erg bang zijn dat hij zal praten”, zei Michael Braun, het voormalige hoofd operaties van de DEA die leiding gaf aan de actie tegen Bout, tegen persbureau AP. Maar Bout weigert een deal met Amerikaanse aanklagers te sluiten. In een interview met het Russische staatspersbureau RIA Novosti in januari zei hij dat justitie hem strafvermindering had aangeboden. „Er werd mij een lagere straf aangeboden en de mogelijkheid mijn familie naar de VS te halen als ik alles zou vertellen over mijn contacten in Rusland en andere landen. Maar ik weet niets van de onderwerpen waarin zij geïnteresseerd zijn.”

De rechtszaak zal naar verwachting drie weken duren. Vandaag worden de juryleden gekozen uit een lijst van tachtig mensen. Om te zorgen dat de jury zich zo min mogelijk laat leiden door Bouts reputatie, hebben rechter Shira Scheindlin en de advocaten tot in detail vastgesteld welk deel van zijn geschiedenis verteld mag worden. Zo mogen landen als Libië, Liberia en Rwanda niet genoemd worden, omdat dit kan leiden tot vooringenomenheid. Ook wil Scheindlin de juryleden een belofte laten tekenen dat ze geen onderzoek doen naar Bout op internet of in andere media.

Toch lijkt justitie een sterke zaak te hebben. Volgens de rechtbankdocumenten heeft Bout tijdens een ontmoeting met de undercoveragenten in Bangkok in 2008 de prijzen van wapens opgeschreven en een vliegtuig geregeld. Tegen zijn vermeende klanten zei hij „dat de VS ook zijn vijand” waren. „Het gaat niet om eehh... zaken”, zei hij volgens de rechtbankdocumenten. „Het is mijn strijd.”