Hoog tijd voor een duurzame Barbie

Speelgoedmaker Mattel gebruikt na zware kritiek geen verpakkingen meer van papierbedrijf APP. Toch gaat de ontbossing door. „De lobby van de papierindustrie is ontzettend sterk.”

Bij het openen van de webpagina van Asia Pulp and Paper (APP) klinken vogelgeluiden. Een uitgestrekt landschap van boomtoppen is de achtergrond van de startpagina. De boodschap Care for Tomorrow verschijnt, daaronder: We support actions for economic, social and environment sustainability. Al lijkt de site het te suggereren, APP is geen tweede Wereld Natuur Fonds. Het is een van ’s werelds grootste papierfabrikanten.

Verschillende milieuorganisaties, journalisten en analisten noemen APP een van de meest verwoestende bedrijven op aarde. In de producten die APP levert, onder andere verpakkingsmateriaal voor speelgoed van Mattel, Lego en Hasbro, is tropisch hardhout aangetroffen, zo blijkt uit testen van Greenpeace. APP’s reactie: „Al onze producten voldoen aan de internationale juridische eisen.”

Met de campagne ‘Ken dumpt Barbie’ richtte Greenpeace zich dit voorjaar op Mattel en andere speelgoedmerken die papier van APP gebruiken. Ken wilde niets meer met de bekende speelgoedpop Barbie te maken hebben, omdat zij betrokken zou zijn bij het illegaal neerhalen van tropisch regenwoud, het leefgebied van veel bedreigde diersoorten zoals tijgers en orang-oetans.

De campagne blijkt succesvol: Mattel, de grootste speelgoedfabrikant ter wereld, liet vorige week weten dat zijn leveranciers geen papierproducten van APP meer afnemen. Mattel heeft toegezegd geen producten meer te kopen van bedrijven die betrokken zijn bij ontbossing en voortaan meer gerecycled papier en papier met het FSC-keurmerk te zullen gebruiken. Lego zegde in juni de contracten met APP op.

APP zegt dat het Mattels inspanningen op het gebied van recycling en bosbescherming toejuicht, maar het betreurt dat Mattel alleen FSC-producten afneemt, „dit sluit ontwikkelingsmarkten uit”.

„Dit is en klap in het gezicht van APP”, reageert Kees Kodde, campagneleider Bossen van Greenpeace. „Na het verschijnen van ons onderzoeksrapport besloot Mattel zijn leverancier te onderzoeken. Dat de uitkomst van dat onderzoek is dat Mattel het contract met APP opzegt, zegt veel.” Kodde verwacht dat in navolging van deze grote speler meer bedrijven zullen volgen. Hij hoopt dat APP „ergens volgend jaar” zover is om met de critici om tafel te gaan.

Want critici heeft de papierfabrikant genoeg. De Britse krant The Guardian riep in 2009 op om geen producten van APP meer te kopen om de Sumatraanse tijger te beschermen. Ook het Wereld Natuur Fonds verwijt APP dat een deel van zijn producten hout bevat uit oerbos en uit gebied met veenlagen van meer dan drie meter dik. Bij die houtwinning komt veel broeikasgas vrij.

Het meeste hout haalt APP uit de Indonesische provincies Riau en Jambi waar – volgens APP zelf – 60 procent van de grond van APP CO2-rijke veengronden betreft. Mede door het handelen van APP kent Indonesië al jaren de hoogste ontbossingcijfers ter wereld en hierdoor is Indonesië – na China en de VS – de grootste CO2-uitstoter.

APP produceert jaarlijks bijna tien miljoen ton pulp, papier en karton. Het concern is onderdeel van het Sinar Mas conglomeraat, een Chinees-Indonesisch bedrijf van de rijke Widjaja-dynastie. Sinar Mas werd in 1962 opgericht en groeide, met hulp van het regime van de Indonesische dictator Suharto, uit tot een van de machtigste bedrijven van Indonesië.

Eind 2007 nam het accreditatieorgaan Forest Stewardship Council (FSC) al afstand door APP uit te sluiten van mogelijke certificering voor verantwoord bosbeheer vanwege zijn ontbossingpraktijken en die van moederbedrijf Sinar Mas. In 2008 besloten Staples, Carrefour en Woolworth’s geen papierproducten meer van APP af te nemen. Onder druk besloot APP zijn leveranciers na te lopen. Een deel van die leveranciers wordt ervan beschuldigd dat zij illegaal hout kappen en stukken bos verbranden om toegangswegen aan te leggen. Dat is onjuist, zegt duurzaamheidmanager Aida Greenbury van APP. Toch kon ze „niet garanderen dat illegaal hout de papiermolens van APP niet bereikt”.

Ondanks de publieke verontwaardiging ontving APP tussen 2007 en 2010 volgens Greenpeace in twee provincies in Sumatra bijna een miljoen hectare aan concessies voor gebieden die voor meer dan de helft bebost zijn. Kodde: „De lobby van de papierindustrie is ontzettend sterk in Indonesië en de regelgeving op het gebied van bosbescherming wordt vaak niet nageleefd.”

Het gebeurt vaker: lokale functionarissen worden omgekocht om de claim van houtbedrijven dat het om gedegradeerd bos gaat, goed te keuren. Zo werd in 2008 het voormalige districtshoofd van Pelalawan schuldig bevonden aan het illegaal uitgeven van concessies aan vijftien bedrijven om bos te kunnen kappen. APP’s moederbedrijf Sinar Mas was een van die bedrijven.

APP maakt liever reclame dan serieus met de kritiek aan de slag te gaan, vindt Kodde. „Het bedrijf doet vooral aan green washing.” Het pr-offensief omvatte onder andere paginagrote advertenties in landelijke en regionale (ook Nederlandse) kranten, en commercials op CNN International en rond de journaals op Nederlandse zenders. Hierbij ligt de nadruk op de activiteiten van het bedrijf om het milieu te beschermen en klimaatverandering tegen te gaan. Greenpeace hoopt dat APP na het besluit van Mattel zijn koers radicaal wijzigt. Tussen Ken en Barbie komt het nu vast weer goed. Zoals dat eerder gebeurde met APP’s zusterbedrijf in de palmolie, Golden Agri-Resources. Kodde: „Dat bedrijf werd van achterloper voorloper. Het heeft belangrijke stappen gezet en er is nu echt dialoog met kritische partijen.”