Geen samenhang op Biënnale Moskou

Moskouse Biënnale. T/m 30 oktober. Inl: http://artplay.ru ***

Het is misschien wel het indrukwekkendste kunstwerk op de vierde Moskouse Biënnale voor Hedendaagse Kunst: het oude fabriekscomplex, verbouwd tot designcentrum Artplay. Via een fabriekspoort loop je langs nieuwe galeries, werkplaatsen en architectenbureaus, om te eindigen bij een groot vervallen kantoorgebouw. Daar, op de begane grond, is de hoofdtentoonstelling ingericht.

De biënnale, waaraan 64 kunstenaars en 14 kunstenaarsgroepen uit meer dan 33 landen deelnemen, heeft dit jaar als thema ‘Rewriting Worlds’. Volgens curator Peter Weibel slaat dit op de „belangrijkste taak van kunst”: het bieden van nieuwe interpretaties van het heden. In Moskou krijg je die interpretaties op een „ultraconceptuele manier” voorgeschoteld, waarbij videokunst en digitale installaties overheersen.

Zo stuit je in het hoofdgebouw meteen op Big Talking Cross (2011) van Aristarch Tsjernysjev en Aleksej Sjoelgin. Een digitaal kruis vermeldt vertrek-, check-in- en boardingtijden van talloze vluchten. Op de vloer is een rode cirkel getrokken en zodra je daar in staat, licht een van de digitale stroken op, die bepaalt waar je heen zult gaan.

Zo’n verrassing krijg je ook bij de installatie Witness (2000) van Susan Miller. In een donkere zaal hangen honderden luidsprekertjes aan lange draden aan het plafond. Uit elk daarvan klinkt een ooggetuigenverslag van een landing van buitenaardse wezens op aarde – telkens in een andere taal, waardoor ook de boodschap steeds weer anders klinkt.

Je kunt grinniken om zulke vondsten, die soms op een gek idee zijn gebaseerd. Maar echte samenhang is er op deze biënnale niet. Die andere kijk op het heden moet dan ook echt worden afgedwongen, wat soms iets geforceerds heeft.

Toch telt de biënnale een paar hoogtepunten, zoals de kijkdoos van Marina Aleksejva: The Unfolding of Events. Door vier venstertjes zie je in een woon- annex slaapkamer vier taferelen van digitale mensen, die uit het niets opdoemen en absurdistische avonturen beleven. Zo bestrooien in het eerste venster een man en een vrouw elkaar met bloemen, om daarna wild met elkaar te gaan vrijen. Dat vrijen gaat over in vechten, waarbij het hoofd van de man van zijn romp schiet en als een voetbal wordt weggeschopt. En dan zijn beiden ineens verdwenen en kruipt er alleen een schildpad over het bed.

In een ander venster valt een kind uit de lucht, dat verandert in een volwassen man die zich ophangt. Zodra hij bungelt, neemt hij de gedaante aan van een grote rode peper, die door een vrouw in een pot wordt geplant. Je kunt je ogen er niet van afhouden – ook door de snelle en daardoor komische ontwikkeling.

Een tweede hoogtepunt is de video Lobzaj Moezora (‘Kus de agent’) van het kunstenaarscollectief Vojna uit Sint-Petersburg, dat wegens zijn provocerende werk voortdurend voor de rechter wordt gesleept. Vrouwen storten zich daarin op nietsvermoedende vrouwelijke politieagenten en proberen hun een tongzoen te geven – tot grote schrik van de agentes.

Een totaal andere aanpak van het interpreteren van het heden vind je in de nieuwe Musivum-galerie, die gespecialiseerd is in mozaïeken. Hier staat bijvoorbeeld de installatie De Kist van Malevitsj van de Siberische avant-gardekunstenaar Slava Mizin. Het is een kopie van Malevitsj’ doodskist, die op een affuit is gezet en aan de voorkant wordt getorst door twee dragers in de vorm van een hamer en sikkel van rode mozaïeksteentjes. De doodskist is een kanon geworden. Een andere interpretatie van de werkelijkheid dus, waarin Malevitsj als een kogel kan worden afgeschoten.

In het belendende expositiecentrum Vinzovod is alles gelukkig aardser en hangen schilderijen en collages van Russische kunstenaars. Vermakelijk en mooi is Winterconditions, een serie schilderijen van Rinat Voligamsi. In sepia geschilderde dorpen staan in wisselende formaties ijshockeyspelers met hun hoofd in de sneeuw of in houten daken gestoken.

Het is een omgekeerde wereld die je alleen maar in Rusland aantreft. Want daar steekt de volgende dag vrijwel iedereen zijn hoofd in de sneeuw om de rauwe werkelijkheid van de terugkeer van Poetin maar niet te hoeven zien.