'Dexia pakte Franse probleem bewust niet aan'

Dexia ging bijna onderuit, omdat het bestuur na de redding in 2008 bewust geen maatregelen trof tegen risico’s in Frankrijk, aldus ex-topman Dirk Bruneel. „De reden was politiek.”

In Nederland verwierf hij alom bekendheid als de ‘puinruimer’ in de Legio Lease-zaak, een affaire waarbij duizenden beleggers zware verliezen leden door te beleggen met geleend geld.

Dirk Bruneel (61), destijds topman van Dexia Bank Nederland en vandaag zelfstandig financieel adviseur, volgde de reddingsoperatie van Dexia de voorbije dagen als een insider. Tijdens het gesprek in zijn kantoor in de Brusselse randgemeente Dilbeek krijgt hij plots Hakan Ates aan de lijn, de baas van de Turkse Dexia-dochter DenizBank. „Of het klopt dat Sperbank, Ruslands grootste bank, interesse heeft in de Turkse activiteiten?”, informeert Bruneel bij zijn oud-collega.

Geruchten over de verdere uitverkoop van Dexia doen nu volop de ronde, nadat begin deze week werd besloten de Frans-Belgische groep op te knippen en te nationaliseren. Dat Dexia – amper drie jaar na zijn eerste redding in 2008 – opnieuw in de problemen kwam, is volgens Bruneel te wijten aan één zaak. „Het bestuur van Dexia nam in 2008 drie maatregelen: het saneerde de portefeuille met giftige kredieten, stopte diverse activiteiten in niet-kernlanden en bracht de langetermijnfinanciering op orde. Maar één kwestie werd niet aangepakt: het bedrijfsmodel van Dexia Frankrijk werd niet tegen het licht gehouden.”

Wat was daar mis mee?

„Het was een model waarin via Dexia Crédit Local de France langlopende leningen verstrekte om grote projecten van lokale besturen te financieren, zonder dat het daarvoor over de nodige funding beschikte. Die kredieten vertegenwoordigen een vordering op de overheid, hadden dus een erg laag risicoprofiel en werden gebruikt als onderpand om in de markt geld te kunnen ophalen. Voor de rest werd een beroep gedaan op de interbancaire markt.”

En in 2008 lukte dat niet meer?

„Dexia wist dat al veel eerder. In de periode 2004-2005 is het bedrijfsmodel in het directiecomité onder de loep genomen en zijn we tot de conclusie gekomen dat, indien Dexia zijn dubbele AA-rating zou verliezen, dit model geen stand kon houden. Een kredietrating AA- zou nog net gaan. Als we onder dat niveau zouden zakken, dan moest het bedrijfsmodel herbekeken worden en zou een dergelijke vorm van financiering niet meer mogelijk zijn. Die analyse is gemaakt in een markt die nog helemaal niet besmet was door de kredietcrisis. In 2008 was er geen twijfel meer dat het model niet kon overleven. En toch heeft Mariani [bestuursvoorzitter van Dexia, red.] dat probleem niet aangepakt.”

Waarom niet?

„De reden is politiek. Bij wie zou men uitgekomen zijn als het Franse bedrijfsmodel op de schop moest? Waar had Dexia dan moeten saneren? In Frankrijk! Politiek gezien heeft het bestuur de moed niet gehad om te zeggen: het probleem van Dexia bevindt zich op de Franse balans. Dexia Crédit Local, de Franse zuster van Dexia Bank België, stond onder Frans toezicht en het is opmerkelijk dat ook de Franse toezichthouder niet heeft ingegrepen, wellicht omdat daardoor de Franse belangen zouden worden geschaad. Dexia heeft wel gesprekken gevoerd met andere banken, zoals Banque de la Poste, in een poging alternatieve financiering te vinden. Maar er was geen sense of urgency. De Franse activiteiten werden toen maar gefinancierd door de overdracht van spaardeposito’s uit Dexia Bank België. En er was zeer weinig motivering langs Franse kant om dit te veranderen.”

Hebben de Belgen zich toen in de luren laten leggen?

„Ik denk dat de België toen gezwicht is voor de bereidheid van de Fransen om meer kapitaal in het noodlijdende Dexia-groep te injecteren. De Fransen wisten dat de Belgen – met een belang van 41 procent – in de praktijk op basis van het aanwezige quorum over een meerderheid beschikten in de aandeelhoudersvergadering. Hun doel was te vermijden dat daarin beslissingen werden genomen tegen hun eigen belangen in. Dus waren ze bereid hun relatieve belang in de groep te verhogen. Het zijn slimme strategen, de Fransen. Ik heb oprechte bewondering voor hun visie op lange termijn en hun strategisch doorzicht. Ze zijn er ook in geslaagd een bestuurswissel door te voeren: dat Mariani, een goede vriend en oud-medewerker van president Sarkozy, de nieuwe topman werd was geen verrassing. De Belgen lieten het initiatief aan de Fransen, omdat de redding van Fortis toen hun hoogste prioriteit had.”

Hoe komt het dat Dexia afgelopen zomer zonder kleerscheuren uit de Europese stresstests kwam?

„Als je iemand test om te kijken of hij kanker heeft maar hij heeft in werkelijkheid aids, dan zal je dat niet merken. Dexia is niet getest geweest op een scenario waarbij er een structureel probleem was met de kredietwaardigheid van Europese staatsobligaties. Dan had misschien de helft van de geteste banken hun kapitaal moeten versterken, hadden de overheden in de bres moeten springen met een nog groter risico voor de kredietwaardigheid van diverse eurolanden. Europa heeft dat niet aangedurfd, omdat ze anders in haar eigen voet had geschoten.”

Zijn de waarschuwingen van Moody’s en Standard & Poor’s aan het adres van België terecht?

„Als je mij vraagt wat de rating van België zal beïnvloeden, dan zal dat de begrotingsopmaak zijn door formateur Elio Di Rupo. Dexia is een aandachtspunt, maar wat echt de doorslag zal geven is de staatsbegroting en regeringsvorming in België.”

De nationalisatie drukt dus niet op de kredietwaardigheid van België?

„Dexia Bank België zelf is winstgevend. Het volstaat dat die bank 150 miljoen dividend uitkeert, wat nog maar een fractie van de winst zou zijn, en de Belgische staat heeft in het eerste jaar al meer ontvangen dan ze voor Dexia moet betalen aan rentelasten. En dan heb ik de vergoeding op de staatsgaranties nog niet meegerekend. Ik sluit niet uit dat er een reëel probleem kan opduiken met de kredietkwaliteit van een aantal activa in de bad bank of restbank van Dexia. Maar daarvoor zijn er al in het tweede kwartaal van dit jaar voorzieningen genomen. Wat erop wijst dat de groep al langer achter de schermen bezig was met een opschoonscenario. Dat is ook mijn verwijt aan de Dexia-bestuurders. Ze hadden veel vroeger kunnen ingrijpen.”