De vier grootste zorgen van het kleinste ministerie

Premier Rutte verdedigt vandaag de begroting van zijn ministerie van Algemene Zaken. Europa en de koningin zijn grote pijnpunten.

Koninklijk Huis

Wim Kok moest als premier de vader van prinses Máxima weg zien te houden tijdens het koninklijke huwelijk. Balkenende had nogal wat te stellen met Mabel Wisse Smit. Premier Rutte heeft tot nog toe geen ‘koninklijke’ incidenten gehad, maar hij heeft een ander, fundamenteler probleem. De druk om het koningshuis te vernieuwen loopt op. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil de koningin – of beter haar opvolger – bevoegdheden ontnemen. Bevoegdheden als het aanwijzen van een formateur of het voorzitterschap van de Raad van State.

Gedoogpartner PVV is voor een uitgekleed, ceremonieel koningschap en wil de vorst uit de regering. Ook PvdA en D66 willen minder bevoegdheden voor de koning. GroenLinks en SP willen op termijn het liefst een republiek.

Volgens Rutte moet de koning deel uit blijven maken van de regering: anders kunnen ministers niet verantwoordelijk zijn voor diens handelen. Ook mag de koning van hem voorzitter van de Raad van State blijven. Rutte beschouwt dat als een louter ceremoniële functie.

Raad van State

Diezelfde Raad van State, het hoogste adviesorgaan van de regering, komt vandaag in de Kamer zeker ter sprake. Vicepresident Tjeenk Willink vertrekt binnenkort. De weerstand tegen kandidaat Piet Hein Donner groeit. Als een minister naar de Raad van State vertrekt, adviseert hij over zijn eigen wetgeving. Rutte zelf zou voor een open procedure zijn, waardoor ook andere kandidaten, zoals Ernst Hirsch Ballin, kans maken. Maar deze tegenstander van de huidige coalitie is voor vicepremier Verhagen onacceptabel.

Europa

In zijn eerste maanden als premier toonde Rutte zich koeltjes als het over Europa ging. Liever dan de economische voordelen van de euro te bezingen, waarschuwde hij tegen het overdragen van nog meer soevereiniteit aan Brussel. Tot groot verdriet van de werkgevers.

Maar de crisis hield aan en de Kamer vroeg in augustus om een visie van de premier. Die visie verraste velen. Zo pleitte het kabinet voor een machtige Europees Commissaris die zwakke economische landen hard zou kunnen aanpakken.

Vooral de oppositie toonde zich tevreden. En steun van de oppositie heeft Rutte hard nodig, omdat gedoogpartner PVV fel gekant is tegen meer Europese invloed. En tegen meer steun aan Griekenland.

Juist op dat punt was het eerder fout gegaan. Op 21 juli presenteerde Rutte in Brussel de uitkomsten van een nieuwe steunoperatie voor Griekenland. De banken zouden volgens zijn lezing de helft van de steun voor hun rekening nemen, maar daar bleek later weinig van te kloppen. Rutte maakte excuses, maar het blijft een gevoelig thema. Het inschakelen van de banken wordt in financiële kringen als een grote blunder gezien. En de uitwerking van ‘21 juli’ is er ook nog niet. Dat komt morgen aan de orde als Rutte met de Kamer over de komende eurotop spreekt.

Coalitie

Mark Rutte ziet zich graag als captain van een team. Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen betrok hij met weidse armgebaren ‘zijn’ ministers bij het debat. Volgens ingewijden is de sfeer in de ministerraad heel anders dan bij het vorige kabinet. De communicatie zou opener zijn, het wantrouwen veel minder, de discussie constructiever.

Wrevel is er wel, maar dan bij de gedoogpartner en de oppositie. Maar kritiek van gedoger Wilders laat Rutte van zich afglijden. En met de oppositie werkt hij samen als het moet. Bijvoorbeeld rond de missie naar Kunduz of de pensioenen. Cruciale vraag is wanneer de kritiek van gedoogpartner en oppositie samenvalt.

De oppositie zal er alles aan doen om te wijzen op de barsten in het beeld van een ongeschonden coalitie. Wat komt er bijvoorbeeld terecht van dat mooie voornemen van die uitgestoken hand naar andere partijen? Weinig, zal het antwoord van de oppositie zijn. Tijdens de Algemene Beschouwingen zijn alleen in de richting van de SGP kleine concessies gedaan, maar het regeer- en het gedoogakkoord bieden amper ruimte.

Erik van der Walle