De overheid heeft nu ook payrolling ontdekt

Duizenden werknemers werken bij de overheid zonder officieel arbeidscontract.

Nu ambtenaren hun baan verliezen staan ze op straat zonder regelingen.

Als Jane Kuldipsingh (42) moet kiezen, wordt ze liever ontslagen door een groot bedrijf dan door een ministerie. Een bedrijf ontslaat toch een stuk netter.

Kuldipsingh staat op het punt haar baan te verliezen bij Agentschap NL, onderdeel van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Vier jaar geleden werd ze ontslagen door KPN, na zeventien dienstjaren als communicatiemedewerker. „Bij KPN kreeg ik twee jaarsalarissen mee. Alles werd in werking gezet om mij aan een nieuwe baan te helpen.”

Kuldipsingh (hbo-opleiding communicatie) is nét geen echte ambtenaar. Ze solliciteerde bij de ambtenaren van Agentschap NL, werkte sinds april 2008 met ambtenaren, voelde zich in alles ambtenaar. Maar nu bij het ministerie 3.000 mensen moeten worden ontslagen, is duidelijk dat ze bepaald geen ambtenaar is. Net als voor 465 andere collega’s is er voor Kuldipsingh een ander, minder royaal sociaal plan opgesteld.

Dit kan door een truc die uitzendbureaus de afgelopen jaren hebben ontdekt. Het heet payrolling, naar de Engelse term payroll, dat loonlijst betekent. Kuldipsingh is in dienst bij het payrollbedrijf CapitalP, onderdeel van uitzendbedrijf USG People.

Kuldipsingh wist dat ze niet direct bij het ministerie in dienst kwam. Ze hoopte na een paar jaar een vast contract als ambtenaar te krijgen. Het werd een vast contract als payroller.

Nu Kuldipsingh wordt ontslagen, moet CapitalP in een sociaal plan voorzien. Die ontslagprocedure is een stuk eenvoudiger dan die voor een ministerie, zegt Johan Zwemmer, advocaat bij Boekel De Nerée. Hij schrijft een proefschrift aan de Universiteit van Amsterdam, dat onder andere over payrolling gaat.

Vakbond FNV Bondgenoten is verbolgen over de gang van zaken. De bond voerde vorige week actie bij het ministerie onder het motto: „Eerst waren we collega’s, nu zijn we een flexibele schil.” Al diverse keren zijn er Kamervragen gesteld over de payrollers bij Agentschap NL. De reactie vanuit het ministerie is telkens: deze mensen zijn niet bij ons in dienst.

Payrolling is het snelst groeiende onderdeel van de uitzendbranche. Het begon in het bedrijfsleven, vooral in de horeca, waar kroegbazen geen zin hebben in salarisadministratie en waar vaste contracten zeldzaam zijn. Payrolling gaf zekerheid, ze kwamen immers in vaste dienst bij het payrollbedrijf. De vakbonden sloten in 2007 een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) met de vereniging van payrollbedrijven (39 leden). Dit in de hoop dat die cao de positie van uitzendpersoneel zou verbeteren.

Het payrollen werd echter zo’n succes dat de vakbonden FNV Bondgenoten, CNV Dienstenbond en De Unie zich in maart dit jaar geschrokken terugtrokken uit de cao. Niet alleen het bedrijfsleven bleek dol op payrollen, ook de overheid. Inmiddels werken er zo’n 1.200 payrollers bij de rijksoverheid (op een totaal van 124.000 ambtenaren). Van de 144.000 payrollwerknemers in 2009, huurde de overheid als geheel er 7.000 in, het onderwijs 3.200 en de gezondheidszorg 5.000.

Payrollen komt steeds vaker in de plaats van vast werk, zegt Mariëtte Patijn van FNV Bondgenoten. „Wij wilden de positie van flexwerkers verbeteren, maar zien dat de positie van vaste werkers verslechtert.”

Dat de rijksoverheid nu ook aan payrolling doet, is opmerkelijk, zegt Zwemmer. „Payrollen is handig als je mensen wilt ontslaan of als je geen zin hebt in doorbetaling bij ziekte. Payrollen is alleen maar gericht op het omzeilen van formeel werkgeverschap via een ‘papieren’ werkgever.”

Tot nu toe zijn er weinig rechtszaken gevoerd door werknemers, die betogen dat het bedrijf waar ze werken tóch de echte werkgever is. En niet het payrollbedrijf. In de zaken die gevoerd zijn, verloor de werknemer. Payrollen is jong en werd aanvankelijk gedoogd door de vakbonden. Nu het een succes is, zouden werknemers best eens meer rechtszaken kunnen aanspannen. Zwemmer: „Juridisch klopt de constructie gewoon niet. De echte werkgever is niet het payrollbedrijf.” Er is sprake van een arbeidsovereenkomst als een werknemer zich ertoe verbindt tegen loon zijn arbeid ten dienste van de werkgever te stellen, onder zijn gezag. „Deze elementen gelden niet voor het payrollbedrijf, maar voor het bedrijf dat inhuurt.”

In antwoord op vragen van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer heeft minister Henk Kamp (VVD) zich in juli neutraal uitgelaten over payrolling. Het mag volgens de flexwet en laat rechters maar bepalen wat de grenzen van die wet zijn. Kamp heeft de Stichting van de Arbeid gevraagd met een standpunt te komen over payrolling. Pas daarna zal hij ingaan op het overheidsbeleid ten aanzien van payrollers. De Stichting, een overlegorgaan van werkgevers en werknemers, verwacht dit jaar met een standpunt te komen.