Birmese openheid verrast de oppositie

De oppositie in Birma kan het nog nauwelijks geloven, maar het nieuwe burgerlijke bewind van president Thein Sein breekt drastisch met de stagnatie van de oude junta.

Myanmar President Thein Sein addresses the Union Parliament in Naypyidaw on August 22, 2011. Myanmar's Union Parliament - which combines members of the upper house (national parliament) and the lower house (people's parliament) - convened for its second session since a controversial election in November 2010 in the country's remote capital of Naypyidaw. AFP PHOTO / Soe Than WIN AFP

Khin Maung Swe klinkt beduusd als hij vanmorgen de telefoon opneemt. Hij heeft net gehoord dat de regering via de televisie heeft aangekondigd dat ze morgen ruim 6.000 gevangenen gaat vrijlaten. „Het is allemaal een beetje verwarrend”, zegt de leider van de Birmese oppositiepartij Nationaal Democratisch Front vanuit Rangoon. Zo lieten de regeringfunctionarissen niet weten of ook politieke gevangenen amnestie krijgen en of alle gevangenen in één keer vrijkomen. „Maar als dit echt gebeurt, is het heel belangrijk voor ons en voor het land.”

Het valt niet meer te ontkennen: er verandert echt iets in Birma. En dat zonder revolutie of protesten. Dezelfde leiders die het land decennialang in een ijzeren greep hebben gehouden, introduceren sinds vier maanden de ene na de andere hervorming. Ze doen het langzaam, en ze regisseren het tot in detail. Maar ook jarenlange critici van het regime constateren: Birma wordt een beetje democratischer.

De voorgenomen vrijlating is het beste bewijs tot nu toe. Amnestie voor de ruim 2.000 politieke gevangenen is al jaren de belangrijkste eis van westerse regeringen en de Birmese oppositie. Nu fluisteren anonieme regeringsfunctionarissen al dagen dat het echt gaat gebeuren. En wel morgen, als het ‘Thadingyut’ (Volle Maan) is, een dag die volgens Birmezen geluk brengt. Dat de Mensenrechtencommissie van de regering vandaag opriep ‘gewetensgevangenen’ vrij te laten, is de sterkste aanwijzing dat onder de 6.359 gevangenen die amnestie krijgen ook politieke gevangenen zitten.

De hervormingen komen een klein jaar nadat Birma voor het eerst sinds twintig jaar verkiezingen hield, die formeel een einde maakten aan de bijna vijftigjarige heerschappij van het leger. Die verkiezingen zorgden in het Westen nog voor grote scepsis. De oppositie maakte geen kans en de nieuwe regering bestond uit dezelfde militairen die eerst de junta beheersten, maar dan zonder uniform. Het leger kreeg een machtige positie in parlement en regering. De nieuwe president werd Thein Sein, die tijdens de junta ook al premier was.

Het is meegevallen. Khin Maung Swe somt op wat zijn partij allemaal heeft kunnen aanzwengelen in het parlement, waar ze zestien zetels won. Verhoging van de pensioenen, hervorming van de landwetten en goedkope leningen voor het midden- en kleinbedrijf zijn allemaal goedgekeurd. „We hebben zoveel zaken naar voren kunnen brengen en kunnen uitvoeren voor het volk.”

Daarbij ontpopt Thein Sein zich tot veler verrassing als een hervormingsgezinde leider. Hij voerde afgelopen zomer een constructief gesprek met oppositieleidster Aung San Suu Kyi, die kort na de verkiezingen vorig jaar vrijkwam na jaren van huisarrest. Er zijn in het parlement wetten aangekondigd die zorgen dat haar Nationale Liga voor Democratie bij volgende verkiezingen kan meedoen, zoals een wet dat oud-gevangenen zich kandidaat kunnen stellen. De vorige verkiezingen heeft de NLD geboycot omdat ze de regels oneerlijk vond.

Thein Sein versoepelde ook de censuur, waardoor weekbladen nu artikelen over Suu Kyi en andere oppositieleden mogen afdrukken. Internetpagina’s van democratische media zoals de BBC en Democratic Voice of Burma, die de regering tot voor kort brandmerkte als ‘moorddadige omroepen’, zijn sinds een paar weken vrij toegankelijk.

En een van de grootste ontwikkelingen is dat Thein Sein twee weken geleden aankondigde de bouw van een megastuwdam bij het noordelijke Myitkyina stop te zetten. Het project van 3,6 miljard dollar zou stroom leveren aan China en een gebied ter grootte van de halve provincie Utrecht onder water zetten. De bevolking, activisten en Aung San Suu Kyi spraken zich ertegen uit. Tot voor kort was het ondenkbaar dat de regering daar rekening mee zou houden, maar nu kondigde Thein Sein aan de bouw te staken omdat het „in gaat tegen de wil van het volk”.

De oppositie blijft voorzichtig. Win Tin, een partijgenoot van Aung San Suu Kyi die zelf 19 jaar in de gevangenis heeft gezeten, kon vanmiddag nog niet blij zijn over de aangekondigde amnestie. „We zijn teleurgesteld omdat ze zeiden dat er gewoon gevangenen worden vrijgelaten, niet of er ook politieke gevangen bij zitten.” De regering heeft wel vaker een amnestie aangekondigd, waarbij slechts kleine kruimeldieven op straat werden gezet.

Ook is er juist dit jaar veel gevochten tussen het leger en rebellenlegers van de etnische groepen die aan de grens wonen. De regering heeft stappen gezet om gesprekken over een wapenstilstand nieuw leven in te blazen. Maar nog steeds zijn duizenden Birmezen door de gevechten hun huizen ontvlucht.

Toch heerst inmiddels ook in het Westen en bij de oppositie optimisme. „De veranderingen zijn begonnen in juli, en ze zijn groter en gaan sneller dan wie dan ook had verwacht”, zegt een westerse diplomaat vanuit Rangoon. „De president lijkt oprecht, al blijft het de vraag of hij zijn hardliner-collega’s in hoofdstad Naypyidaw kan overtuigen.”

Een hoge functionaris van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Kurt Campbell, zei gisteren bij een toespraak in Bangkok dat er een „dramatische ontwikkeling” in het land plaatsvindt. Suu Kyi gelooft dat Thein Sein „echte, positieve verandering wil brengen”.

Na jaren van slecht nieuws uit Birma, lijkt een ‘Birmese Lente’ eindelijk begonnen.

    • Elske Schouten