Raketten afvuren vanaf kantoor. Drones maken oorlogen minder vuil

MQ-9 Reaper, onbemand vliegtuig, uitgerust met 1.700 kilo aan bommen en raketten. Foto AP

Onder het bewind van president Obama zijn onbemande gevechtsvliegtuigjes de schrik van Al-Qaeda. Ethisch zwelt het verzet tegen de executies-op-afstand aan. Maar juist op dat punt zijn drones aan te bevelen: bombarderen gaat nu zorgvuldiger, er is minder bijkomende schade.

Eind september kwamen propagandist Samir Khan en huisideoloog Anwar al-Awlaki bij een drone-aanval om het leven. Vooral de liquidatie van Al-Awlaki zorgde voor opschudding, omdat hij een Amerikaans staatsburger is. Veel commentatoren vreesden daarom voor toekomstige ‘liquidaties vanuit de lucht’ binnen de grenzen van de VS.

Natuurlijk, het zou beschaafder zijn als terroristen gevangen worden, een advocaat toegewezen krijgen en voor de rechter mogen verschijnen. Maar staatsliquidaties zijn onder bepaalde omstandigheden legaal op grond van de AUMF, een resolutie die op 14 september 2001 is aangenomen om mensen die iets te maken hebben met 9/11 uit te schakelen.

Het is zelfverdediging, zegt het Amerikaanse congres in meerderheid, dat zich tevens op de Geneefse Conventie kan beroepen. Dit internationale verdrag, waarin spelregels voor gewapend conflict zijn vastgelegd, bepaalt dat wapensystemen, bemand of onbemand, hun doelwitten moeten kunnen identificeren als een vijandelijke, militaire eenheid en al het mogelijke moeten doen om burgerslachtoffers en buitenproportionele schade aan andere objecten te voorkomen.

Kalm beraad achter bureau in plaats van adrenalinebesluit in cockpit

Bij drones ligt de nadruk dus op informatiegaring. Iets dat de apparaten veel beter kunnen dan conventionele vliegtuigen. De machines kunnen langer vliegen, omdat de ruimte die de cabine inneemt nu vrijkomt voor extra brandstof. Die extra vliegtijd kan gebruikt worden om tientallen uren te observeren, iets dat voor een menselijke piloot niet te doen is.

De data kan aan de andere kant van de oceaan geanalyseerd worden. Dat schept mogelijkheid tot vergadering. Zullen we wachten tot terrorist A zijn hond uitlaat in het park of nemen we hem nu op de markt te grazen? Een besluit dat veel beter genomen kan worden door vijf man onder het genot van een kopje koffie dan door één fysiek uitgeputte, door elkaar geschudde piloot die giert van de adrenaline.

Opkomst van de machines bedreigt pilotenbaan

Dit voordeel haalt The Economist aan in een tweeluik (site en print) over dit soort hoogtechnologische wapens. Onder Barack Obama is het aantal drone-aanvallen vertienvoudigd ten opzichte van het Bush-bewind, weet het blad. Om de vier dagen worden terroristen in de tribale gebieden van Pakistan onder vuur genomen, terwijl de schutter meer dan tienduizend kilometer verder, bijvoorbeeld op een defensiekantoor in Nevada, de trekker overhaalt. De types Predator MQ-1 en Reaper MQ-9 krijgen de meeste aandacht, noteert het tijdschrift, want die zijn uitgerust met raketten en bommen. Alleen het ontbreken van een raampje verraadt dat het een op afstand bestuurbaar vliegtuig is.

De spionagevliegtuigen zonder wapens zijn echter niet minder bijzonder. De RQ-4A Global Hawk, een toestel van volwassen omvang, kan bijvoorbeeld van Amerika naar Australië vliegen zonder bij te tanken. Andere onbemande vliegtuigjes zijn zo groot als een vogel. Insectvliegtuigjes zijn nog toekomstmuziek. Tussen het grootste en het kleinste exemplaar zit een reeks ‘modelvliegtuigen’, waarvan een aantal op zonne-energie vliegt. Dingen die soldaten vanaf hun schouder op kunnen gooien om te inventariseren wat er achter een heuvel gebeurt.

Aan innovatie geen gebrek. Maar de echte trend zit hem volgens The Economist in het autonomer worden van drones. Het opleiden van een ‘drone-piloot’ gaat tien keer sneller dan het opleiden van een straaljagerpiloot. Binnen afzienbare tijd zou het mogelijk moeten zijn om een kantoorsoldaat vier vliegtuigen tegelijk te laten besturen. De volgende generatie vliegtuigen zou helemaal geen bestuurder-op-afstand nodig meer hebben: zelfs niet om raketten af te vuren. Een schietreglement is namelijk ook in te programmeren. Zowel de echte piloot als de drone-bestuurder moet dus voor zijn baan vrezen. “Rise of the machines”, aldus The Economist.

Het is goed dat een oorlog zo vreselijk is

Hier wringt hem de schoen. Drones mogen dan preciezer zijn, minder burgerslachtoffers maken en meer beslissingsinformatie verschaffen. Maar als ze nog autonomer worden dan hebben legers de beschikking over een vloot met volledig gerobotiseerde moordmachines. Dat kan de drempel verlagen voor militaire actie: er is namelijk geen risico meer op lichamelijk letsel bij personeel of de gijzeling van piloten die de parachute gebruikt hebben. Even de GPS-coördinaten invoeren en ‘gaan met die banaan’.

Moeten we dit willen, zo’n onpersoonlijke aanval? Of hechten we toch meer aan de mens van vlees en bloed die beseft wat hij doet als hij op de vuurknop drukt? Iemand die er naderhand wakker van ligt? Voortaan een gezonde terughoudendheid kent? Die zich smerig voelt als hij tien mensen, ook al zijn het terroristen, doodschiet?

Misschien moet een oorlog juist vuil zijn. Robert Edward Lee, opperbevelhebber van de zuidelijke staten tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865), had wat dat betreft een voorzienende blik. “Het is goed dat een oorlog zo vreselijk is, anders zouden we het nog leuk gaan vinden ook.”

Eerder in deze serie:
Computer versloeg Kasparov met schaken. Volgende uitdaging: chefkok Jamie Oliver
Hitler liquideren was ‘onsportief’ geweest. Wees daarom voorzichtig met Gaddafi
Wees niet bang. De samenleving is veiliger dan ooit

Breng die digitale kanonnen eens in stelling
Osama bin Laden had een eerlijk proces moeten krijgen
‘Osama afknallen natuurlijke noodzaak’
Vandaag DigiD, morgen Schiphol. Digitaal gevaar is operationeel gevaar
‘Defensie moet elektronische wapens maken’
Osama bin Laden mogelijk opgespoord dankzij martelverhoor. Verbod opheffen?
Het Kill Team is angstaanjagend normaal
J.D. Salinger schreef lekker door terwijl zijn kameraden beschoten werden
Zoon Gaddafi bedoelt het allemaal niet zo kwaad
Acht criteria voor de uitvoer van militair materieel
Schietpartij CIA-agent veroorzaakt diplomatieke ramp
Vijf tips om een dictatuur coupbestendig te maken
Een onschuldige burger is ongeveer 2.500 dollar waard