Grove seculiere liberaal met stip op drie

Een libertaire ex-partijgenoot van premier Tusk komt snel op in de Poolse politiek. Wat wil ‘narcist’ Janusz Palikot?

Janusz Palikot, a politician in Poland, describes his hopes of making a strong showing in Poland's upcoming election, in Warsaw, Poland, on Friday, Oct. 7, 2011. Palikot's party, Palikot's Movement, has had a quick rise in opinion polls that supports gay rights, liberalized abortion laws and the legalization of marijuana. (AP Photo/Czarek Sokolowski) AP

Zijn tegenstanders noemen hem een aandachttrekker, een narcist die alles doet om in de schijnwerpers te komen. Omdat hij eens op een persconferentie, zwaaiend met een dildo in de ene en een pistool in de andere hand, zijn beklag deed over een „doofpotaffaire” bij de politie. Een agent zou een vrouw hebben aangerand tijdens een verhoor. En omdat hij eens een afgehakte varkenskop meenam naar een talkshow op de landelijke tv en aanbood aan de PZPN, de Poolse KNVB, omdat die maffioos zou zijn.

Maar Janusz Palikot, leider van de Ruch Poparcia (Ondersteuningsbeweging), ofwel de Palikot Beweging, is wel een aandachttrekker waarmee de Poolse politiek vanaf nu rekening moet houden. Zijn gloednieuwe beweging – net een jaar oud – won bij de parlementsverkiezingen gisteren 10 procent van de stemmen en werd de derde partij van het land.

Zijn snelle opkomst toont aan dat er fundamentele verschuivingen plaatsvinden in de Poolse samenleving, waarop de gevestigde partijen, zoals de winnaar van de verkiezingen, het Burgerplatform van de liberale premier Tusk, een antwoord moeten vinden.

De 48-jarige Palikot, een afgestudeerd filosoof en rijk geworden door handel in wodka, is al enkele jaren de Taugenichts van de Poolse politiek. Hij brak in 2010 na vijf jaar met Burgerplatform, na een derde reprimande van Tusk in drie jaar.

Die kreeg hij omdat hij had gezegd dat de bij een vliegramp omgekomen president Lech Kaczynski, de tweelingbroer van oppositieleider Jaroslaw Kaczynski, „bloed aan zijn handen” had. Volgens Palikot was het drama, waarbij nog 95 andere hoogwaardigheidsbekleders stierven, Kaczynski’s eigen schuld.

De Palikot Beweging trekt jonge kiezers onder meer met de belofte marihuana te legaliseren, evenals abortus, euthanasie en het homohuwelijk. Palikot speelt in op de behoefte aan meer individuele vrijheid. Vooral jongeren gaat het liberalisme van Tusk niet ver genoeg.

Bovendien belooft hij een strengere scheiding van staat en kerk, en wil hij af van de verplichte religieuze les op school. Palikots score toont dat het antiklerikalisme voet aan de grond begint te krijgen in Polen.

Tusk staat nu voor de vraag of hij de liberale provocateur met wie hij binnen zijn partij zo vaak ruzie had, als coalitiepartner in zijn regering wil – een gedoogpartner heeft hij niet nodig.