De snelkookpan, de koorts die Frankfurt heet

De Frankfurter Buchmesse begint morgen. Ondanks crisis, twitter, e-mail en digitalisering reizen uitgevers er massaal naartoe, want Frankfurt blijft de hoogmis van de uitgeverswereld. „Iedereen wil met iets leuks thuiskomen.”

De Boekenbeurs van Frankfurt is van papier. Nog wel.

Stelt u zich voor: een vliegveld, maar dan gevuld met boeken. Acht terminals vol stands (7.300 exposanten uit 100 landen), en in die stands: boeken. Van papier. Posters. Van papier. Uitgeverscatalogi, van papier. Maar de uitgevers die over de loopbanden (Mind your step!) voortsnellen en in de witte busjes van hal naar hal worden gereden, hebben al geen stapels papier meer onder hun arm. Een stel dunne kastjes – smartphone, e-reader, iPad – volstaat nu.

„Ik kan totaal niet meer buiten mijn iPad. Wij zijn al nagenoeg een papiervrije uitgeverij”, aldus Marij Bertram, van de vijf man sterke uitgeverij Bertram & De Leeuw. „Vroeger kreeg je een manuscript een uurtje te leen, en rende je ermee naar de copyshop”, zegt Maaike le Noble, uitgever bij Meulenhoff. „Maar dat hoeft gelukkig niet meer.”

Vijf of zes dagen lang racen ze zo door Frankfurt, de uitgevers, agenten en redacteuren. Elk half uur een afspraak, van negen tot zes. Netwerkborrels en feesten na. Waarom?

De digitale handel draait immers 24 uur per dag, 365 per jaar door, de manuscripten, voorstellen, plannen en verkooplijsten met rechten vliegen voortdurend heen en weer tussen de smartphones.

Toch blijven Frankfurt in het najaar en de London Book Fair in het voorjaar de jaarlijkse snelkookpannen. Agenten en uitgever houden hun boeken en voorstellen vast tot vlak voordien. Pal voor Frankfurt loopt de koorts als vanouds op.

„De oogst van vanmiddag? Even in mijn inbox kijken”, zegt Chris Herschdorfer van Ambo/Anthos. „Twee manuscripten uit Canada, drie uit Amerika, een Engelse scout met een lijst van veertig, vijftig boeken waar ik naar moet kijken, een hotlist uit Italië en Frankrijk met een vijftigtal boeken. En dan nog wat trilogieën uit Zweden.”

„Mensen willen toch iets kópen”, zegt literair agent Paul Sebes over de ‘Frankfurt frenzy’. „Als je nu gaat zitten tukken, loop je omzet mis.”

Andere uitgevers houden het hoofd koel, zoals Nelleke Geel van Signatuur (o.a. Stieg Larsson, Charles Lewinsky, Carlos Ruiz Zafón), een onderdeel van uitgeverij Bruna: „Ik ga nooit naar Frankfurt om te kopen. Je betaalt te veel, en drie dagen later denk je: is het wel goed dat ik dit boek gekocht heb?” Ook Herschdorfer houdt zich in: „Wat blijft er van Frankfurtboeken over? Vorig jaar heb ik Het moordenaarsspel van Ally Knight gekocht, een thriller. Bruna was de tegenbieder. Maar dat boek heeft minder gedaan dan we verwachtten.”

Waarom gaan de uitgevers er dan naartoe? Voor inspiratie, zeggen ze. En om het succes van anderen te bestuderen. Maar vooral, zeggen ze allemaal, voor het persoonlijk contact. Om elkaar in de ogen te kijken, en elkaars tips op waarde te leren schatten. Maaike le Noble van Meulenhoff: „Behalve om het manuscript zelf, gaat het vooral ook om wie je dat gestuurd heeft.” Nelleke Geel van Signatuur: „Frankfurt is een mooi moment om eens bij te praten, mensen wier oordeel je vertrouwt. Of als ze zeggen, en dat is soms heerlijk: o nee, dat boek is echt niks voor jou, maak je geen zorgen.”

„Ik kom net van de beurs in Göteborg”, vertelt Herschdorfer. „Daar heb ik met de uitgever van het Zweedse Norstedt de situatie van de Europese boekhandels door zitten nemen. En ik heb er een auteur: Sofi Oksanen. Die heeft het elders in Europa veel beter gedaan dan bij ons. Op beurzen kijk ik dan hoe dat boek elders is uitgegeven; de kaft, de prijsstelling, de marketing. Dat is meer waard dan heel snel al die rechtenlijsten doornemen.”

Daarnaast hopen de uitgevers ‘op Frankfurt’ even in de toekomst te kunnen kijken. Er zijn conferenties over digitalisering, de nieuwste snufjes zijn er te zien. Het Centraal Boekhuis organiseert haar conferentie over de toekomst van de Nederlandse boekenbranche dit jaar zelfs in Frankfurt – want daar is iedereen bij elkaar.

Die digitalisering zal Frankfurt op den duur veranderen, denkt Marij Bertram. Veel minder stands, misschien alleen nog maar lege kleine tafeltjes, voor het speeddaten.

Voorlopig stappen vandaag en morgen overal ter wereld uitgevers op het vliegtuig en de trein. En zondag gaan ze moe en verkouden – de airconditioning van de Messe is berucht – weer naar huis. Crisis of geen crisis. Ze komen met iets minder mensen, ze blijven een dagje korter. Maar ze gaan.

Er zijn dit jaar op Frankfurt naar verwachting tegen de 300.000 gasten aanwezig en rond de 10.000 journalisten.

Op Facebook kreunt Chris Herschdorfer van Ambo/Anthos: „Beste literair agenten – ontvang zojuist mijn tweehonderdste voorstel van deze week. Is dit niet een beetje contraproductief en behoorlijk NIET in het belang van jullie cliënten?”

„Iedere uitgever wil met iets leuks thuiskomen”, zegt literair agent Sebes. „Heb je wel gezien hoeveel deals ik de afgelopen dagen heb rondgetwitterd?”

Maartje Somers

    • Maartje Somers