Bonaire nieuwe stijl: meer geld en intriges

Een jaar geleden werden de Nederlandse Antillen opgeheven. Op Bonaire zijn bewoners ontevreden, vooral over de gestegen prijzen. „Er is te veel te snel gedaan.”

Nederlandse Antillen, eiland Bonaire, 01-11-2009 Cara•bische Zee, een van de ABC-eilanden. eilandgebied en na Curaao het grootste eiland van de Nederlandse Antillen. Het is gelegen in het zuidelijke deel van de Cara•bische Zee, voor de kust van Venezuela, en behoort tot de ABC-eilanden van de Kleine Antillen. De hoofdstad van Bonaire is Kralendijk. De oudste nederzetting is Rincon. Kinderen liggen in heldere blauwe zee op kleine Bonaire. Foto: Evelyne Jacq Evelyne Jacq

Op de Kaya Craane boulevard klinkt geschreeuw van militairen. Met ME-schilden en wapenstokken drijven zij een groep demonstranten uiteen. Bonaire lijkt te worden belegerd. Langs de lage kade staan Nederlandse legertenten opgesteld. Aan de pier liggen twee Nederlandse militaire vaartuigen. Boven de hoofdstad van Bonaire raast een helikopter. „Dit is een oefening”, zegt Aquiles, een jonge man op de kade. „Maar ze laten wel zien hoe ze ons gaan aanpakken als het straks echt uit de hand loopt.”

Bonaire was onlangs in de ban van de vlootdag, de presentatie van marine, kustwacht en landmacht die al jaren een succes is in Den Helder en op Curaçao. Voor het eerst kregen ook de 16.000 bewoners van Bonaire dit spektakel aangeboden. Het was een signaal: Bonaire telt nu mee. Want Bonaire is het nieuwe Curaçao.

Bonaire is tegenwoordig het aanspreekpunt van Nederland in ‘de West’. Het heeft die rol overgenomen van Curaçao sinds de staatkundige hervormingen van 10 oktober 2010. Terwijl Curaçao precies een jaar geleden een status aparte kreeg, werd Bonaire de belangrijkste van de drie kleine eilanden die nu bijzondere gemeenten van Nederland zijn.

Nauwere betrokkenheid van Nederland betekent: meer geld. Maar ook: meer politieke intriges. Daarnaast heeft de komst van een grote groep relatief welvarende Europese Nederlanders de kloof tussen rijk en arm op het eiland vergroot. De criminaliteit is gestegen. En door de invoering van de Amerikaanse dollar als betaalmiddel is het leven flink duurder geworden. Allemaal factoren die de bevolking ontevreden maken over de nieuwe staatkundige status.

Overal in de wereld worden tegenstellingen groter, zegt gezaghebber Glenn Thodé. „En op Bonaire is dat niet anders.” Thodé kondigde onlangs zijn vertrek aan, halverwege zijn zesjarige ambtstermijn in de functie die zich laat vergelijken met die van burgemeester. Onlangs heeft hij voor de negende keer een nieuw eilandsbestuur moeten beëdigen. Daarmee is voor hem de maat vol.

Thodé klaagt ook over de Nederlandse ambtenaren op het eiland, die volgens hem te rechtlijnig zijn. „Ze werken te weinig in een geest van samenwerking. In een democratie leg je mensen geen zaken op.”

Een voorbeeld van een Nederlandse maatregel is de nieuwe grondbelasting. Land is vaak het enige wat mensen op Bonaire hebben. Nederland heft daar nu belasting over, maar veel bewoners kunnen die niet betalen. Lokale bestuurders hadden daar vooraf voor gewaarschuwd.

Op de Bonaire Maritime Day, zoals de vlootdag officieel heet, vermaken kinderen zich op een kustwachtschip. Wanneer ze daar vanaf komen drukken meisjes hen een pen met kustwachtlogo in de hand.

Endsly, die met Aquiles het spektakel van de vlootdag aanschouwt, kan daar niet enthousiast van worden. Hij waarschuwt voor onrust op het eiland. „Sommige mensen zeggen: we steken de boel in brand. We moeten oppassen dat het niet uit de hand loopt.” Hij, Aquiles en andere medestanders hebben onlangs Derecho Boneriano – Bonaireaanse Rechten – opgericht, een organisatie met een populaire Facebook-pagina, die prijzen in winkels in de gaten houdt.

Het was de bedoeling dat de prijzen niet zouden stijgen na de vervanging van de Antilliaanse gulden door de dollar. Maar populaire artikelen zijn veel duurder geworden. „Veel kinderen komen zonder eten op school”, zegt Endsly. „Dat gebeurde altijd al, maar de groep is nu ineens veel groter.”

Derecho Boneriano is niet de enige pressiegroep. Een beweging van bezorgde bewoners organiseerde onlangs een protestdemonstratie waar honderden mensen op afkwamen – een nieuw fenomeen op Bonaire. Woordvoerder van die beweging Cedric Soleana is blij dat de bevolking zich meer bewust wordt van haar positie ten opzichte van Nederland. Aan de vlootdag heeft hij geen boodschap. Soleana: „Die spiegeltjes en kraaltjes die daar uitgedeeld worden, het is net als vroeger. Het gaat Nederland niet om de Bonaireaanse bevolking, maar om ons grondgebied. Daarom oefenen de militairen nu hier. Er is in al die eeuwen niets veranderd.”

Evert Piar, voorzitter van de Kamer van Koophandel, roemt echter de Nederlandse successen in het onderwijs en de gezondheidszorg. Schoolboeken zijn gratis geworden. Er is nu een basispakket waardoor iedere Bonaireaan is verzekerd. „Maar de beloften op het gebied van justitie en veiligheid zijn niet waargemaakt”, zegt Piar.

Inbraken en autodiefstallen zijn aan de orde van de dag op Bonaire. Officiële cijfers zijn er nog niet. Maar volgens waarnemend korpschef Josie Rosales is er sprake van „een lichte stijging” van de criminaliteit. „Niet zo erg als mensen denken.”

Rijksvertegenwoordiger Wilbert Stolte, die instaat tussen de rijksoverheid in Den Haag en Bonaire, Sint-Eustatius en Saba, vat de problemen zo samen: „Er is te veel te snel gedaan. In andere delen van Nederland zou je ook niet een nieuw stelsel voor zorg, belasting en sociale zekerheid tegelijk hebben ingevoerd.”

Maar, benadrukt Stolte, het is tevens een wonder hoeveel goed is gegaan. Hij somt op: een centrale meldkamer voor de politie, de opening van centra voor jeugd en gezin, nieuwe ambulances, een gerenoveerde start- en landingsbaan die voldoet aan internationale veiligheidseisen. Stolte heeft de indruk dat Nederland wel afspraken is nagekomen. Op de vraag wat nu de grootste uitdaging is, moet hij even nadenken. „Ik hoop dat we elkaar zo gaan verstaan, dat we een gemeenschappelijk verwachtingspatroon krijgen”, zegt hij dan.

Dit is de laatste bijdrage van Miriam Sluis. Ze was zes jaar correspondent voor deze krant op de Nederlands Caraïbische eilanden.

    • Miriam Sluis