Westerse diplomaten spelen provocateurs in de kaart

Boos weglopen is een kunst, zeker in de internationale diplomatie. Het is een vorm van theater die de laatste tijd veel op het repertoire staat, maar helaas ontbreekt de vereiste dramatiek nogal eens.

Deze week liet Susan Rice, de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, zien dat ze weet hoe het moet. Met ingehouden spel en heldere mimiek gaf ze in nog geen halve minuut een ‘walkout’ ten beste waar andere diplomaten met wegloopambities nog wat van kunnen leren.

De stemming was toch al beroerd, dinsdagavond in Veiligheidsraad. Rusland en China hadden net met een gezamenlijk veto een resolutie afgeschoten waarin het geweld van de Syrische regering tegen haar eigen burgers veroordeeld zou worden.

Zo’n resolutie was een van de weinige dingen die de Verenigde Staten en de Europese landen konden of wilden doen om hun solidariteit met de Syrische demonstranten te tonen. Maar nu was hun dit middel uit handen geslagen door de Russen en de Chinezen, die er niet mee zaten om te kijk te staan als steunpilaren van het Syrische regime.

En dan komt ook nog eens de Syrische ambassadeur aan het woord. Ongeïnspireerd leest de man een speech voor, is op YouTube te zien, terwijl hij hier en daar nog even een tikfout in de tekst corrigeert. In een opzichtige poging de aandacht af te leiden van de opstand in Syrië, begint hij over de Palestijnse kwestie. Amerika verwijt hij „deelname aan genocide”, vanwege de steun aan Israël.

De blik van Rice staat al die tijd al op diepe minachting, maar nu zie je haar een moment overwegen of deze beschuldiging te ver gaat. En ja, ze fluistert wat tegen een medewerker die schuin achter haar zit en haalt de ouderwets grote oortelefoon waarmee ze de simultaanvertaling volgt van haar oor. Even lijkt ze het lelijke grijze ding op tafel te willen smijten, ze heeft al uitgehaald met haar arm. Maar dan beheerst ze zich en legt ze het toch nog zachtjes neer. Gedecideerd verdwijnt ze met haar gevolg in de coulissen. Zo maak je een punt.

Wat een verschil met het amateurtoneel van de landen die ieder jaar boos weglopen uit de Algemene Vergadering van de VN, als Ahmadinejad daar weer eens zijn best doet om met provocerende uitspraken de aandacht te trekken. Het is een futloos ritueel geworden. De Iraanse president zaait twijfel over de holocaust of de toedracht van 9/11, en ja hoor, in de reusachtige zaal pakken hier en daar diplomaten hun boeltje bij elkaar om zich namens hun land uit de voeten te maken.

Helaas lopen er voortdurend mensen af en aan in de grote zaal van de Verenigde Naties, ook als er sprekers aan het woord zijn. Dus het dramatisch effect van zo’n actie is nogal beperkt.

Sinds de diplomatieke post die via WikiLeaks is uitgelekt weten we hoeveel moeite de landen van de Europese Unie zich getroosten om er toch nog iets van te maken. Uit die stukken bleek dat de EU-landen in 2009 van te voren precies hadden afgesproken wanneer ze met z’n allen zouden weglopen: als Ahmadinejad de holocaust of het bestaansrecht van Israël zou ontkennen. Een Zweedse diplomaat zou in de gaten houden of de Iraanse president deze ‘rode lijn’ overschreed. Zo ja, dan zou hij een signaal geven waarop alle EU-diplomaten in een voorbeeldig vertoon van eenheid demonstratief de zaal zouden verlaten.

De uitvoering van het plan ging hopeloos de mist in. Sommige Europeanen konden zich niet inhouden en maakten zich al op eigen houtje uit de voeten toen de arme Zweed nog koortsachtig aan het luisteren was of Ahmadinejad wel de verwachte provocaties zou uitspreken. De rommelige exit was een krachteloos gebaar.

Maar ook bij het overtuigender weglopen van Rice dringt de vraag zich op waartoe het eigenlijk dient. Om de kijkers thuis te laten zien dat onze diplomaten heus niet alles pikken, waarschijnlijk. De Republikeinen hadden vast een mooi tv-spotje kunnen maken als Rice was blijven zitten terwijl de Syriër Amerika genocide verweet. Met daar overheen de tekst: Kiezer, dit laat deze president over zijn kant gaan!

Maar tegelijk overschaduwde het opstappen van Rice uit de Veiligheidsraad haar pogingen om iets van solidariteit met de Syrische bevolking te tonen. Dit ging helemaal niet meer over Syrië. Het ging weer over Israël, de Palestijnen en de woede van Amerika. Precies waar de Syrische ambassadeur op uit was.

Zo spelen weglopers de spreker in de kaart van wie ze zich juist zo opzichtig distantiëren. Hetzelfde geldt voor de Europeanen die weglopen bij Ahmadinejad. Ze spelen zijn spelletje mee, ze geven hem de aandacht waar hij op uit is en maken hem zo belangrijker dan hij is.

Zitten blijven als je geprovoceerd wordt kan onaangenaam en politiek lastig zijn. Maar weglopen helpt de provocateur.

Juurd Eijsvoogel