Verzekeraars moeten 't harder, scherper spelen

Stakende huisartsen, morrende specialisten en verzekeraars die de kosten niet in de hand houden. Hoe stelt VVD-minister Edith Schippers zich daartegen teweer? En wat is er precies liberaal aan haar opstelling?„Je moet problemen van de mensen oplossen.”

Den Haag, 05-10-2011. Drs. E.I. (Edith) Schippers, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Foto Leo van Velzen NrcHb.

Eva, haar dochter, heeft grote kans op buisjes in de oren. „Want bij ons in ’t Gooi worden deze gretig voorgeschreven. Waarom? Is er bij ons meer water, andere lucht?” Edith Schippers zucht. Ze wil er maar mee zeggen: in de zorgsector gebeuren onbegrijpelijke dingen. „De zorg is veel te veel gericht op de eigen organisatie, onvoldoende klantgericht.”

Edith Schippers (47) is nu bijna een jaar minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Van alle kabinetsleden geeft ze het meeste geld uit. Ze gaat over zo’n 64 miljard euro. Dat ze minister werd, was geen verrassing. Ze stond een jaar of vijf geleden aan de zijde van Mark Rutte in de ‘woestijnperiode’ van de VVD en geldt nu als één van diens vertrouwelingen. Jaren was ze de zorgspecialist van de VVD. Toch lijkt het haar allemaal een beetje te overkomen. „Ik denk nooit na over mijn toekomst. Dat is wat flauw om te zeggen maar het is echt zo.” En: „Eigenlijk weet ik nog steeds niet wat ik wil worden.”

Maar Schippers geniet. Het ministerschap is „een mooie positie”. Natuurlijk kun je niet vanuit je werkkamer de wereld bestieren, maar je hebt wel wat te vertellen. Ze zat ruim een maand op haar ministerie toen ze moest beslissen over een uitgewerkt plan voor de ziekenhuizen. Ze zag er niets in. „Het kán niet anders, kreeg ik hier te horen.” Maar ze zei: „En toch gaan we dat zo niet doen.” Dat vond ze „echt kicken”.

Ze praat snel, is overtuigd van haar gelijk. Jargon probeert ze te mijden. Ze is een liberaal, maar bovenal pragmatisch – een woord dat ze vaak laat vallen. „Een bestuurder is per definitie een pragmaticus. Je moet problemen van de mensen oplossen. Niet ideologische stokpaardjes berijden.”

We informeren of ze een goed weekend heeft gehad. Niet echt. Een naast familielid heeft borstkanker. „Dat is toch wel een emotionele rollercoaster. Daar ben ik veel mee bezig.” Vier weken geleden kwam het slechte nieuws. „Zelfs als minister van Volksgezondheid schrik je dan enorm hoe dat gaat.”

Waar schrok u zo van?

„Mijn familielid weet nog steeds niet wanneer ze geopereerd wordt en welke operatie ze krijgt. De ene specialist zegt: dat gaan we zus en zo doen, de andere zegt: nee, dat kan echt niet, het moet zo. Blijkt een verschil van inzicht te zijn. Dan denk ik: dat bespreek je eerst samen en na een besluit communiceer je met de patiënt. Ik ben daar echt verbijsterd over. Ik had gedacht dat het een geoliede machine zou zijn. Je verwacht dat artsen rekening houden met de psychische belasting van patiënten, dat zij hen niet te lang laten wachten op een operatie. Deze ervaring sterkt mij enorm in mijn werk. Er wordt veel te weinig nagedacht wat het betekent om patiënt te zijn.”

Edith Schippers wil de zorg „toekomstbestendig” maken en toegankelijk houden voor mensen met een kleine beurs. Ze wil dat het probleem van de groeiende zorgkosten „een onderwerp wordt aan de keukentafel”. Te veel mensen denken maar dat de zorg gratis is. Nee dus. „De premie zal nooit meer lager worden. Niet in dit kabinet, of enig ander kabinet.” Haar partijgenoot Hans Hoogervorst introduceerde in 2006 een nieuw zorgstelsel. Burgers kiezen een zorgverzekeraar, die namens hen met de ziekenhuizen onderhandelt over goede zorg voor een betaalbare prijs. De overheid trekt zich steeds meer terug. De minister heeft vaak te maken met machtige lobbyorganisaties.

U zegt trots dat u als enige minister in deze crisis 15 miljard euro extra uit mag geven. Maar dat geld haalt u op bij de premiebetalers.

„Ik ben helemaal niet trots, maar wil alleen maar aangeven dat er niet bezuinigd wordt. We proberen alleen de groei te matigen, om de premie betaalbaar te houden. Telkens lees ik over een kaalslag van het basispakket, maar we vergoeden steeds méér zorg. Absoluut niet minder, zoals mensen lijken te denken. Nieuwe dure medicijnen tegen kanker bijvoorbeeld worden onopgemerkt in de polis opgenomen. Het zou ook helpen als patiënten op hun rekening zien wat de zorg precies kost. Dan ziet de patiënt dat de spoedeisende hulp tien keer duurder is dan de huisartsenpost. Ik kan verzekeraars niet opleggen dat zij een duidelijke nota sturen. Anders had ik het al gedaan.”

Klinkt als een machteloze minister.

„We kunnen niet alles afdwingen als overheid.”

U wilt goede zorg voor mensen met een kleine beurs, maar rijke particulieren halen persoonlijke verzorgers uit het vroegere Oostblok omdat ze vinden dat reguliere instellingen te weinig tijd voor hen hebben.

„De vraag naar zorg neemt zo ongelooflijk toe door de vergrijzing en nieuwe technologieën. Het aantal operaties en opnames is explosief gestegen. Het is ónvermijdelijk dat wij de zorg rádicaal reorganiseren. De zorg die vroeger door huisartsen werd gedaan, is de laatste jaren naar het dure ziekenhuis verplaatst. Patiënten moeten weer zo veel mogelijk door de huisarts of verpleegkundige geholpen worden, dichter bij huis.”

Zouden mensen die slecht voor zichzelf zorgen niet meer moeten betalen?

„Dat is een rampenplan. Niet te controleren, niet te handhaven. Heb je slechte longen omdat je rookt of omdat je aan de snelweg woont? Moeten mensen een check up krijgen van de verzekeraar die dan zegt: het gaat slecht met je lever, je drinkt te veel? Zo’n levensstijlpolitie wil ik niet.”

Waarom geen belasting op ongezonde producten, zoals in Denemarken?

„Dan kan je alleen lekker roken, vet eten en drinken als je veel verdient. Daar krijg ik dus de kriebels van. Mag je zelf ook nog bepalen hoe je leeft? Mensen die ongezond leven zijn niet de intellectuelen die NRC lezen, maar vooral mensen in lagere sociaal-economische klassen. Zij kunnen hun premie nu al moeilijk betalen. Een verhoging zouden we weer moeten compenseren, en dat is dus alleen maar geld rondpompen.”

Het doel van het nieuwe zorgstelsel uit 2006 was betere zorg tegen een lagere prijs. Maar sindsdien steeg de premie met 60 procent. Een volwassene is gemiddeld bijna 5.000 euro per jaar aan zorgpremies kwijt. Het lukte de zorgverzekeraars tot dusver niet de kosten te beteugelen. Zorginstellingen krijgen meer geld van ze, als ze meer zorg leveren.

De kosten worden onbeheersbaar. Is dit productiegedreven systeem niet failliet?

„Dat vind ik niet. Als we het oude systeem met budgetten hadden gehouden, waren er onaanvaardbare wachtlijsten geweest.”

U bedong onlangs dat de jaarlijkse omzetgroei van ziekenhuizen beperkt blijft tot 2,5 procent. Daar komen toch meer wachtlijsten van?

„Als dat gebeurt, is dat geen succesvolle uitkomst van mijn afspraak met ziekenhuizen en zorgverzekeraars hierover. Wij willen dat zorgverzekeraars slimmer zorg inkopen bij ziekenhuizen. Het ene ziekenhuis heeft veel meer hersteloperaties na knieoperaties dan het andere. De zorgverzekeraar moet geen zorg meer inkopen bij slecht presterende ziekenhuizen die veel van die hersteloperaties veroorzaken. Het ene ziekenhuis schrijft meer dure geneesmiddelen voor dan het andere. De verzekeraar moet die verschillen opheffen.”

Zorgverzekeraars blijven toch alles vergoeden om hun klanten te behagen? Anders stappen die over naar een concurrent.

„Ja, maar dan moeten verzekeraars wel een hoge premie vragen en ook dat schrikt verzekerden af, dat is nu precies de afweging. Als verzekeraars onzinoperaties niet meer vergoeden, snurkpoli’s geen contract meer geven, kan hun premie omlaag. Verzekeraars moeten dit harder spelen.”

U zegt dat er veel onnodige zorg bestaat. Artsen amputeren toch geen extra benen omdat ze er geld aan verdienen?

„Er zijn richtlijnen die bij een bepaalde aandoening voorschrijven dat je pas na zes maanden moet opereren. Er zijn te veel specialisten die na één maand al opereren. Concreter? Nou, die oorbuisjes bijvoorbeeld. Of het grote aantal amandel- en herniaoperaties. Of het onnodig voorschrijven van dure geneesmiddelen. Daar moeten zorgverzekeraars veel kritischer naar kijken als zij zorg inkopen. Daar valt nog enorm veel winst mee te behalen. Hoeveel vrouwen zitten er niet aan antidepressiva en zijn verslaafd aan slaapmiddelen? Het besef over de onhoudbare kosten is bij mensen die in de zorg werken helemaal niet zo groot.”

U liberaliseert de zorg verder, maar tegelijkertijd dreigt u geld bij ziekenhuizen weg te halen als ze te veel omzet draaien. Volgens critici kan dat nooit werken. Zelfs de VVD-fractie noemde dat stalinistisch.

„Het is waar dat als je productie beloont, je ook productie krijgt. Critici vergeten dat we verzekeraars hebben die scherp zorg horen in te kopen. Bovendien is die omzetbeperking een overgangsmaatregel. Na 2015 moet het systeem optimaal werken.”

Waar is de patiënt in uw verhaal? Alle macht lijkt naar de zorgverzekeraar gegaan.

„Patiënten kunnen met een boycot een enorme macht uitoefenen, als ze een ziekenhuis niet meer vertrouwen. Dat is heel goed. Je ziet daardoor sommige ziekenhuizen bijna kopje-onder gaan. Ik hoop van niet, maar ik sluit niet uit dat het gebeurt. De overheid gaat ze niet redden. Die garandeert alleen de cruciale zorg.”

Het kabinet schaft het persoonsgebonden budget voor 90 procent af. Een liberale uitvinding, want patiënten kunnen met een bedrag op hun rekening zelf zorg regelen. Was het pgb een vergissing?

„Nee, het heeft enorm invloed gehad op de zorgverlening, er is veel meer maatwerk. Maar de uitgaven stijgen te hard, dat moeten we beteugelen.”

Was het wel slim zo’n onervaren staatssecretaris te benoemen op Volksgezondheid? Veldhuijzen van Zanten (CDA) sprak zichzelf tegen in een Kamerdebat. Ze hield zich amper staande.

„Ik vind dat ze het dossier uitstekend oppakt. Het ligt eraan welke ervaring je zoekt. Marlies neemt de inbreng van de werkvloer mee. Wij willen ook mensen in het kabinet die niet een hele carrière binnen een partij hebben doorlopen. Ik ben erg blij met haar. We moeten mensen de kans geven te groeien in de Haagse mores.”

Edith Schippers houdt van reizen en heeft een voorliefde voor Azië. Ze studeerde een half jaar politicologie in India. Het gesprek komt op de multiculturele samenleving. Haar partijgenoot Ben Verwaayen, een andere vertrouweling van Rutte, zei onlangs dat de islam-hype voorbij is. Schippers kijkt daar anders tegenaan. „Een hype? Is het dat ooit geweest? Of hebben we problemen jarenlang doodgezwegen? In India geef je elkaar niet de hand. Dat weet je binnen een week, en dan doe je het niet meer. Hier moet het wel. Maar je moet die dingen niet zo hyperig maken.”

Ze is atheïstisch. Iedereen moet zelf weten welke god hij aanbidt. „Eerst was er helemaal geen kritiek toegestaan op de islam, nu slaat de slinger helemaal door naar de andere kant. Opeens is alles in de Koran te vinden. Wij moeten als overheid wel definiëren hoe we met elkaar omgaan in de publieke ruimte. Mijn zusje is uit haar buurt weggepest omdat ze lesbisch is. Ontoelaatbaar.”

Verwaayen zei onlangs ook dat het kabinet niet bevlogen is. Rutte I zou de wegbereider zijn voor Rutte II, dat pas echt gaat hervormen.

„Ik denk dat ik het maximale hervorm van wat de zorg kan hebben. Natuurlijk krijg je als partij niet altijd je zin, wij wilden kosten besparen met een eigen risico voor bezoek aan de huisarts. Wij wilden ook het ontslagrecht versoepelen. Dat dit niet gebeurt, is onze grootste concessie aan de PVV. Trouwens, als Paars Plus er was gekomen, dan was de hervormingsagenda niet langer geweest.”

Dreigt niet het risico dat de VVD, net als het CDA onder Balkenende, een partij wordt waar debat ontbreekt?

„Ik vind het te vroeg om dat te constateren. We zijn van verkiezingsprogramma naar kabinetsformatie gegaan en nu komen onze plannen tot wasdom. De fase van nieuwe discussie komt nu weer. Dat gedoe over personen en de reuring om de macht, die iedere partij zo nu en dan heeft, kunnen we goed missen.”

CDA’ers gaan soms nog in tegen Wilders, de VVD reageert nooit op hem.

„Ik heb me daar altijd over verbaasd: Wilders bedenkt iets van tevoren waar hij van weet dat iedereen ervoor opstaat en naar de microfoon loopt. Dat is zijn bedoeling. En dat gebeurt altijd. Wij hebben daar als VVD-fractie nooit aan meegedaan. De fractie kiest zelf zijn moment.”

En dus laten jullie vergaande uitlatingen van jullie gedoogpartner passeren?

„Wat laat je dan passeren? Een provocatie. Iedereen is verantwoordelijk voor zijn eigen woorden. Ik vond overigens dat Wilders nog wel een punt had, ook tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Het was tamelijk hypocriet allemaal. Wat hij deed, was echt alleen maar provoceren, terwijl er in het verleden echt wel ergere dingen zijn gezegd.”

U vindt dat hij provoceert, maar bent intussen wel afhankelijk van hem.

„Ja, en daar voel ik me uiterst prettig bij. Met deze combinatie kunnen we het meeste realiseren. Het is een echt doe-kabinet. Veel dingen die al jaren zijn bestudeerd, doen wij gewoon.”

Is dat de VVD van het pragmatisme, de VVD van Mark Rutte, Stef Blok en Edith Schippers?

„Dat is de VVD van: je zit er wel om resultaten te boeken. Als je elkaar voortdurend de maat neemt, krijg je niks voor elkaar. Dat deden we ook niet met de PvdA ten tijde van Paars. Toen vonden we dat verfrissend. Waarom moet ik me verantwoordelijk voelen voor een standpunt van een andere partij?”

Ligt er toch niet ergens een grens aan de samenwerking?

„Het gaat er om wat je doet. Ik zie die morele superioriteit niet die wij zouden moeten hebben ten aanzien van de PVV. Links heeft altijd zoiets van: wij zijn betere mensen. Zijn wij betere mensen dan de PVV-stemmers? Die hebben zorgen over bepaalde dingen. Wij doen daar iets aan.”

Zodat uw partij die kiezer kan terugwinnen en groter wordt?

„Hoe groter de VVD, hoe beter. Dan kunnen we nog beter problemen van mensen oplossen.”

    • Herman Staal
    • Antoinette Reerink