Slechte film: 'Being Judy Mikovits'

Wat is er nog over van de theorie van Judy Mikovits, de Amerikaanse onderzoekster die twee jaar geleden ontdekte dat patiënten met het chronische vermoeidheidssyndroom (CVS) het muizenvirus XMRV in hun bloed hadden? Zij dacht daarmee de oorzaak van deze verwoestende ziekte bij de kop te hebben. En ook het medicijn, want XMRV bleek al snel te bestrijden te zijn met dezelfde virusremmers die ook tegen hiv worden ingezet.

CVS-patiënten vonden Mikovits een held. Ze had laten zien dat hun vermoeidheid geen aanstellerij was, want het had een lichamelijke oorzaak. En, belangrijker nog, er was nu een remedie.

Maar na de Science-publicatie werd Judy Mikovits aangevallen door vakgenoten die haar methode slordig vonden. Onderzoekers konden haar resultaten niet reproduceren en de Science-redactie zette een waarschuwing bij het artikel. En in de afgelopen twee weken kwam daar nog bij dat de Science-publicatie gedeeltelijk werd ingetrokken nadat twee van dertien auteurs wegliepen, Mikovits ontslagen werd door het Whittemore Peterson Institute in Reno waaraan zij verbonden was en de verdenking opkwam dat zij onderzoeksgegevens had gemanipuleerd. Een wilde achtbaanrit, maar Judy Mikovits houdt nog steeds overeind dat CVS-patiënten ongewoon hoge concentratie XMRV in hun bloed hebben. Een oorzakelijk verband heeft zij in het Science-artikel niet genoemd.

Maar de speelruimte voor Mikovits wordt steeds kleiner. Deze week kwam haar wetenschappelijke integriteit ter discussie te staan, nadat Abbie Smith, een promovenda van de University of Oklahoma, liet zien dat Mikovits dezelfde foto van een elektroforese-gel die zij in Science gebruikte tijdens een lezing ineens had voorzien van een andere legenda. Er bleek zelfs nog een derde versie te bestaan: de foto in het oorspronkelijke labjournaal had nog andere labels.

Tegenover een journalist van Nature verdedigde Mikovits zich deze week dat zij de gewoonte had de patiëntnummers te veranderen om anonimiteit te garanderen. Science heeft nu de originele foto opgevraagd bij Mikovits.

Het zou de laatste genadeklap kunnen zijn voor het onderzoek, zegt de Britse viroloog John Stoye tegen Nature. “Ik heb een kopie van die publicatie op mijn bureau. Figuur 1 en 2a zijn doorgestreept. Wat gaat nog meer doorgestreept worden? Is er nog iets over?”

Sander Voormolen