Holleeder versus 'True Crime'

Crimineel Willem Holleeder wil vanuit zijn cel de film ‘De Heineken ontvoering’ via een kort geding verbieden. Waar liggen precies de grenzen van feit en fictie, ‘True Crime’ en ‘faction’?

De Heineken Ontvoering (fotocredit: Pief Weyman) Pief Weyman

Wat doet de jonge hoofdpersoon Rem als eerste in De Heineken ontvoering? Fopwinkel De Feestneus binnenwandelen: een knipoog naar Willem Holleeder, onderwereldnaam ‘De Neus’.

Holleeder, die negen jaar celstraf wegens afpersing uitzit, schonk De Heineken ontvoering deze week kostelijke gratis publiciteit met een kort geding. Op 20 oktober wil hij in de extra beveiligde rechtzaal te Amsterdam de thriller laten verbieden. Hij zou niet ‘waarheidsgetrouw’ zijn.

Waarheid is een complex begrip op het snijvlak van feit en fictie: het domein van ‘True Crime’, docudrama en ‘faction’. In dit geval extra complex, omdat Holleeder de enige is die niet onder eigen naam in de film voorkomt. Bovendien heeft hij mogelijk financieel belang bij een onlangs aangekondigde, concurrerende film op basis van Peter R. de Vries’ bestseller De ontvoering van Alfred Heineken. Misdaadjournalist De Vries tekende in 1986 in een Ibishotel in het Franse Evry de herinneringen van Holleeder en medeontvoerder Cor van Hout op. In zijn bestseller zijn dat toffe jongens die een grote klapper slaan: Van Hout fungeert als verteller. De Vries staat 75 procent van de royalty’s en wat verder uit het boek voortvloeit aan de ontvoerders af. Eerst verdeelde caféhouder Thomas van der Bijl dat bedrag, na diens liquidatie kwam er een nieuw arrangement. De Vries zegt niet te weten wie het geld krijgt.

De Vries heeft een moeizame relatie met regisseur Maarten Treurniet van De Heineken ontvoering: hun samenwerking strandde toen Treurniet zich niet hield aan wat De Vries als ‘de feiten’ ziet. Zo voegt hij Willem Holleeder samen met de jonge ontvoerder Martin Erkamps, bijgenaamd Rem of Remmetje. Hoofdpersoon Rem is qua leeftijd en (lage) status binnen de bende Erkamps, maar qua uiterlijk en achtergrond Holleeder. Zo blijkt de vader van Rem na decennia trouwe dienst bij Heineken ontslagen wegens alcoholisme, net als de vader van principieel geheelonthouder Holleeder. Dramatisch gezien blijkt de samenvoeging zinvol: De Heineken ontvoering draait om het conflict tussen arrogante Freddy Heineken en rancuneuze Rem. Terwijl de ontvoering de ‘captain of industry’ loutert, verhardt de jonge Rem tot een nare, dreigende man.

Experts in mediarecht geven Holleeder weinig kans de film te verbieden. Is hij herkenbaar als Rem, dan heeft hij volgens jurist Christiaan Alberdingk Thijm een privacybelang, maar dat weegt niet snel zwaarder dan vrijheid van meningsuiting. Zeker omdat de film niet strikt feitelijk is, maar slechts ‘gebaseerd’ is op de ontvoering. Alberdingk Thijm: „Op het snijpunt van literatuur, fictie en kunst is in Nederland veel ruimte.”

Actueel docudrama over politiek en het koningshuis is sinds de eeuwwisseling erg in trek. Maar het koningshuis schofferen is iets anders dan een crimineel die volgens het op basis van politierapporten geschreven, onlangs verschenen boek De Liquidatie Dossiers opdracht zou hebben gegeven tot vijf moorden. Eerder verscheen in 2004 misdaadfilm De Dominee op basis van een boek van Bart Middelburg over de in 1991 doodgeschoten drugsbaron Klaas Bruinsma. Volgens Middelburg werd regisseur Gerrard Verhage – inmiddels overleden – danig geïntimideerd door Bruinsma’s ex-luitenant Etienne Urka, die niet in de film wilde voorkomen. Daarna zag Verhage af van het plan een semidocumentaire film te maken die alles bij naam noemt en niet romantiseert. De Dominee biedt fictieve gangsters in een traditioneel misdaaddrama over aardige jongens („alleen softdrugs, geen terreur”) die steeds verder verloederen.

Regisseur Pieter Kuijpers (TBS) vindt dat niet altijd een knieval. Hij is specialist in ‘True Crime’: zo verfilmde hij de moorden van de bende van Venlo in Van god los , nu de titel van een tv-serie. Meestal gebruikt hij schuilnamen. „Ik wil de blauwdruk, de persoonlijkheid achter een misdaad tonen”, zegt Kuijpers. „Gek genoeg staan feiten dan vaak in de weg.” Met schuilnamen erken je ‘faction’ te maken: drama geïnspireerd op feiten. En heb je meer vrijheid.

Maar bij de Heinekenontvoering zou het mal zijn om wijlen Freddy Heineken op te voeren als meneer Grolsch. En de ontvoerders zijn dankzij Peter R. de Vries volkshelden: het type geinige Jordaangabber dat Holleeder in zijn rechtzaak wegens afpersing met zoveel genoegen speelde. Misschien is hij vooral boos omdat hij niet in de film voorkomt. Dan kan hij gerust zijn: De Heineken ontvoering is zijn film.