'Denk maar eens na of je nog terug wilt komen'

Titel: Maak er werk van. Ontslag als stap in je loopbaanAuteur: Ciska Pittie en Caroline HarderUitgever: Spectrum ISBN: 978 90 00 30043 3, 224 blz. € 14,99

Ontslag scoort hoog in de ellendetoptien. Na de dood van een familielid, echtscheiding of ziekte, is dit een van de pijnlijkste gebeurtenissen in een mensenleven.

Twee jaar geleden, in het hart van de vorige recessie, portretteerden we in deze krant mensen die hun baan hadden verloren. Hun verhalen hadden één gemene deler: de ontslagenen voelden zich machteloos, overdonderd en totaal van slag. Ze maakten een compleet rouwproces door, inclusief de daarbij behorende klassieke fases van ontkenning, boosheid en verdriet. Om vervolgens – en dat is het goede nieuws voor wie ontslag boven het hoofd hangt – gelouterd uit de strijd te komen.

In het onlangs verschenen boek Maak er werk van. Ontslag als stap in je loopbaan, beschrijven loopbaancoaches Ciska Pittie en Caroline Harde grotendeels dezelfde fases. Stap voor stap nemen ze de lezer mee in het proces: van het ontslaggesprek naar de praktische gevolgen en de zoektocht naar een nieuwe baan. Ook zij concluderen dat ontslag niet het einde van de wereld hoeft te zijn, maar ook het begin kan zijn van iets nieuws.

Door de dreiging van een volgende recessie is de timing van dit boek niet verkeerd. De werkloosheid in Nederland is nu nog ongekend laag, zeker in vergelijking met andere Europese landen, maar een tweede recessie in zo’n korte tijd zal niet ongemerkt aan de arbeidsmarkt voorbij gaan. In de laatste werkloosheidscijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, die half augustus werden gepubliceerd, waren de eerste gevolgen van de crisis al zichtbaar: voor het eerst in maanden was de werkloosheid gestegen tot iets boven de 400.000.

Pittie en Harder halen in het hoofdstuk over het ontslaggesprek de film Up in the air aan, waarin George Clooney als professioneel ontslagaanzegger soms honderden mensen op een dag het slechte nieuws meedeelt. Pijnlijk herkenbaar, schrijven de auteurs. Om vervolgens een aantal tips voor ontslaggesprekken te bieden.

Voor werknemers is de boodschap vooral praktisch: neem iemand mee naar het gesprek die goed kan luisteren en aantekeningen maakt, als je denkt dat je daar zelf te emotioneel voor bent. En blijf na afloop je werk zo goed mogelijk doen, ook al is dat moeilijk. Want: „Je geeft hier namelijk mee aan dat je het niet eens bent met je ontslag.”

Ook voor werkgevers die de nare boodschap moeten overbrengen, valt er wat te leren: draai er niet omheen, doe de mededeling persoonlijk (en dus niet via e-mail) en leg goed uit waaróm je tot ontslag overgaat. Klinkt allemaal logisch, maar de praktijk is weerbarstig. De anekdotes van ontslagen werknemers liegen er niet om. Neem deze e-mail: ‘Misschien moet je in de vakantie maar eens nadenken of je nog wel terug wilt komen.’ Niet doen, beste werkgevers! Niet netjes.

Wat betreft de periode na de ontslagaanzegging blijven de auteurs iets te veel hangen op het emotionele aspect. Ze gaan te lang door op gevoelens en ervaringen, inclusief een visualisatieoefening ‘om expliciet aandacht te besteden aan opgehoopte spanning in je lichaam’. Goed bedoeld, maar bij de wat slagvaardiger lezer roept een dergelijke oefening waarschijnlijk eerder irritatie op dan zen.

Praktisch wordt het gelukkig weer als de auteurs overgaan tot de orde van de dag: afscheid nemen en de draad weer oppakken. De voor- en nadelen van verschillende vertrek- en ontslagregelingen en outplacement-trajecten worden helder uitgelegd. En ook de juridische aspecten van ontslag worden netjes op een rij gezet. Ook hier weer de nodige tips om goed uit de strijd te komen: ga nooit zomaar akkoord met je ontslag en zorg dat je beschikbaar blijft voor werk. Wie tot slot de sollicitatie- en netwerktips goed bestudeert, kan gepokt en gemazeld de arbeidsmarkt weer op.

Patricia Veldhuis