Chimp kiest voor zichzelf

Chimpansees kunnen best samenwerken. Maar samenwerken uit aardigheid voor iemand anders, of voor een hoger doel? Dat interesseert ze geen bal.

Dat denken onderzoekers die een proef deden met chimpansees in een opvang in Oeganda. Voor de apen zag de proef er zo uit. Je pakt een touw. Je trekt eraan en je haalt zo van achter een hek een verderop liggende plank met bananen naar je toe, tot binnen het bereik van je lange, harige armen. Klaar. Voor even, want dan wordt de proef ingewikkelder.

Aan de andere kant van je hok ligt buiten ook een plank met hapjes. En je buurman, in het hok naast je, heeft ook een touw. Alleen als je allebei touwtrekt komt die ‘samen-plank’ binnen bereik. Met bananen en al. Ook geen probleem, chimpansees zijn dan handige samenwerkers. Een team. Allebei tasten ze toe aan hun kant van de plank.

Maar de onderzoekers kunnen natuurlijk van alles veranderen, als ze maar genoeg bananen hebben. Hoeveel bananen op de eigen solo-plank? Hoeveel op de samen-plank – jouw stapel en die van de buurman? Je mag maar één touw kiezen.

Chimpansees kiezen dan puur voor zichzelf. Eén banaan verschil kan al genoeg zijn om egoïstisch de soloplank te kiezen. Terwijl de arme buurman die om je hulp vraagt anders een hele stapel zou krijgen.

De onderzoekers vinden dat een groot verschil met mensen. Misschien wel het grote verschil. Want mensen werken graag samen, ook zonder directe beloning. Samenwerken zélf is al de beloning! Als een superbanaan in de hersenen, die heerlijk smaakt. Misschien zijn mensen daarom zo ‘succesvol’ geworden, en hebben ze de wereld veroverd. En chimpansees niet. Geen échte samenwerkers.

Als het klopt, want reacties zijn er al heel veel. Vooral van mensen. Die zeggen: “Nou, ik werk ook helemaal niet zo graag samen. Geeft maar een hoop gedoe. En als ik het doe, ben ik stiekem heel egoïstisch.” Dus misschien is samenwerking niet het héle verhaal van dat grote succes van ons. Al hebben chimpansees dan geen Verenigde Naties.

Frans van der Helm